واژه «مادر» در طول تاریخ، برای بشر مفهومی مقدس بوده و مادر مظهر محبت و فداکاری شناخته میشده است. ادیان نیز در تقدس بخشی به مادری نقش برجسته ای داشته اند. در اسلام، بهشت زیر پای مادران توصیف شده و در مسیحیت، مریم مقدس سمبل مادر امت شناخته میشود.

یکی از مفاهیم مهمی که استاد شهید مطهری به عنوان نشانه اجتماعی بودن فعالیت مادر از آن یاد میکند، عاطفه اجتماعی است. مهر مادری که به صورت تکوینی در وجود زن قرار گرفته، ضمن اینکه سبب حفظ حیات و تربیت فرزند میشود، کارکرد ایجاد عاطفه انسانی و اجتماعی را داراست. اینکارکرد سبب میشود کنش عاطفی مادر،اثری فراتر از رابطه مادر و فرزند داشته باشد. ازنظر شهید مطهری، مادر کارگزار اصلی در ایجاد عاطفه اجتماعی است. از نظر ایشان، مادر شریف ترین کارها، یعنی انسان سازی را انجام میدهد و بالاترین مقام را مادری دارد(افضلی و انتظاری، ۱۳۹۹).

در دوران دفاع مقدس، زنان بهیار و پرستار، یک حس دینی و ملیگرایی قوی از خود نشان دادند و تمام تلاش خود را به کار بستند، تا مجروحان شفا پیدا کرده و به میدان نبرد بازگردند. آنها در این راه، از آسایش و آرامش و گاهی حتی از زندگی خود گذشتند، تا مفاهیم ارزشمندتری، مثل ناموس، استقلال و سربلندی مردم کشور پابرجا بماند.

وقتی جنگ شروع میشود، زنان بهیار و پرستار، همانند سایر مردم کشور، حس مالکیت خود را نسبت به کشور و رزمنده هایی که برای حفظ آن تلاش میکنند، صد چندان کرده و مراقبت از مجروحان را یک وظیفه الهی و وجدانی به حساب می آورند.

حس مادرانه و خواهرانه دختران و زنان کشور و حس قوی پروای دیگران داشتن، آنها را از خانه ها به آوردگاه ها کشاند و خدمت به مجروحان و رزمندگان را جزء اولویت های اصلی و اساسی خود قرار دادند.

جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، یکی از جنگ های طولانی مدت در دهه های اخیر بود و شمار بالای مجروحان و خدمت رسانی به آنها مستلزم تاب آوری بالای بهیاران و پرستاران بود. در این بین، نقش بهیاران و پرستاران زن نسبت به مرد، وزن بیشتری پیدا میکند، چرا که از آنها انتظار میرود علاوه بر انجام حرفه بهیاری و پرستاری، حس مادرانه خود را نیز برای مجروحان اظهار کنند. این مورد را میتوان «مراقبت صبورانه» نامید.

ما در این کتاب و همچنین سایر کتابهای خاطراتی که مربوط به سالهای دور هستند، حقیقت را مینویسیم، ولی باید اعتراف کنیم که «نمیتوانیم همه حقیقتی که آن روزها دیده شده را عرضه کنیم. » اما خوشحالیم که میتوانیم درخشنده ترین و برجسته ترین آنها را در مقابل چشم خوانندگان، همانند یک رنگین کمان، نمایش دهیم.

بیمارستانها هم مثل هر نهاد دیگر، دو ساختار رسمی و غیررسمی دارند، ولی آنچه به یک سازمان روح میبخشد، روابط غیررسمی اعضاء است. در دوران جنگ و هنگام بینوایی، آنچه از یک بهیار و پرستار زن انتظار میرود، فراتر از انجام وظایف رسمی است، وظایفی مثل مادری کردن، همدردی و ازخودگذشتگی مادرانه، همدلی و همراهی خواهرانه، صبر بر مصیبت و پارسایی، مهربانی عفیفانه و نجات مؤمنانه. اینها مواردی بودند که بهیاران و پرستاران دوران دفاع مقدس، به وظایف روزانه خود اضافه کرده بودند.

هایلد بر این باور است که هم مجروحان و هم کارکنان زن که در بیمارستان مشغول به کار هستند، بر این عقیده اند که بهیاران و پرستاران باید مجروحان را از نظر فیزیکی و هیجانی و معنوی مراقبت کرده، دلداری داده و گرامی بدارند. در چنین وظایفی، زنان بهتر از مردان عمل میکنند. علاوه بر این، زنان این کارها را یک جزء مهم از وظایف وطن دوستانه و مذهبی خود قلمداد میکنند. بر طبق یک دیدگاه کلی، بانوان برای تسکین درد و رنج و اندوه تمایل بیشتری نسبت به مردان دارند.

در طول قرن نوزدهم، واژه پرستاری و مراقبت از مجروحان و مریضان، با مفهوم زنانگی و مادری مرتبط بوده و این روند در سالهای اخیر با شدت بیشتری همراه بوده است. انگیزه زنان برای بر عهده گرفتن شغل بهیاری و پرستاری، غیرت میهن پرستانه، حس انجام وظیفه و این باور است که آنها باید برای جامعه مفید باشند. شغل بهیاری و پرستاری، شهامت و استقامت نیازدارد(هایلد، ۲۰۱۲).

در تاریخ صدر اسلام نیزبه وضوح در نبرد های پیامبر اعظم حضرت محمدبن عبدالله(ص) شاهد حضور زنان (همسران، دختران و خواهران) مؤمنه رزمندگان و مجاهدان فی سبیل الله در فاصله نزدیک خطوط رزم بوده ایم و یا در مدینة النبی نیز زنان در مجاورت جبهه به عنوان پرستار انجام وظیفه کردند و تجلی آن دوران را در حماسه عاشورای خونبار حسینی به یاد داریم.

همانطور که هنگام خواندن روایت های این کتاب می توان متوجه شد، بانوان بهیار شرح میدهند که کار آنها ترکیبی از مسئولیت های فیزیکی و هیجانی با خود به همراه دارد. هنگامی که یک رزمنده جوان در حال جان دادن و شهید شدن است، فشار روانی و هیجانی زیادی برای بهیاران و پرستاران زن ایجاد میشود، که آثار آن تا آخر عمر در ذهن آنها پابرجا خواهد بود.

مجروحانی که بهیاران و پرستاران را به صورت «مادر» یا «خواهر» صدا میزنند، دلتنگی خود را فریاد میزنند و توجه مادرانه میطلبند. توجه مادرانه یک بهیار و پرستار میتواند روحیه و شجاعت رزمندگان را افزایش دهد. مجروحیکه در حال شهادت است، از طریق محبت مادرانه یک بهیار یا پرستار زن به آرامش میرسد.

بهیاران و پرستاران بیمارستان های نظامی از دوران جنگ، تجارب باارزشی کسب کرده اند، که نسل های آینده میتوانند به عنوان یک الگو از آن تقلید کنند. آنها پس از جنگ، بهیاری را یک وظیفه مقدس به شمار می آورند.

انگیزهای که بانوان بهیار را به بیمارستان میکشاند تا با هم صحبت کنیم، صداهای دلشان بود که سال های سال زنده بود، صداهایی که در ادامه اوج میگیرند. بعضی چیزها حرف قدیمی هاست، اما همچنان مشتری دارد: « عفت، غیرت، مهربانی، حیا، درستی و فداکاری. » خاطراتی که در ادامه می آیند، از این جنس هستند.

31