• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

دریاسالار (23)


بازتاب بین‌المللی جنگ نفتکش‌ها و مداخله گسترده نیروهای فرامنطقه‌ای

 جنگ نفتکش‌ها با عملیات رمضان و حمله عراق به جزیره خارک شروع گردید و در تعیین نتیجه نهایى جنگ ایران و عراق به عاملى تحریک کننده تبدیل شد. بدین صورت که پس از ناکامى نخست عراق در حمله به خارک در سال‌هاى ۱۳۶۱ و ۱۳۶۲ دور جدیدى از حملات عراق از سال ۱۳۶۳ آغاز شد و آنچه مورد نظر عراق بود، در واقع، در سال ۱۳۶۵ تحقق یافت و پیامدهاى آن با اسکورت نفتکش‌ها در سال ۱۳۶۶ آشکار گردید و جنگ بر اثر گسترش و تشدید آن با مداخله قدرت‌هاى بزرگ در سال ۱۳۶۷ به پایان رسید.

جنگ تحمیلی ، ارتش جمهوری اسلامی ایران، خاطرات دفاع مقدس، خاطرات فرماندهان ارتش جمهوری اسلامی ایران، نیروی دریایی ارتش

تا پایان سال 1362، تمام تلاش‌هاى عراق بر این  موضوع متمرکز بود که کارایى جزیره خارک را براى صدور نفت ایران مختل کند، ولى تعدد نقاط بارگیرى که براى ۶ / ۵ میلیون بشکه در روز طراحى شده بود و تأسیسات محافظت شده، به ایران اجازه مى‌داد از هدر رفتن نفت جلوگیرى کند و بلافاصله از یک نقطه بارگیرى به نقطه دیگر روى آورد. نقاط بارگیرى مورد اصابت قرار گرفته نیز نسبتاً به‌ راحتى تعمیر مى‌شدند و این امر تلاش عراق را براى وارد ‌آوردن آسیب بعدى براى اخلال یا توقف کامل صادرات نفت ایران با شکست همراه کرد.

از سال ۱۳۶۳ به بعد تحولى در وضعیت منطقه ایجاد شد؛ زیرا عراقى‌ها براى قطع صادرات نفت ایران حوزه عملیاتى را تا منطقه شمال قطر گسترش دادند و به‌ صورت آشکار از دولت فرانسه هواپیماى سوپر اتاندارد و موشک‌هاى اگزوست دریافت کردند، تا توان دریایى خود را افزایش دهند.

پیش از این، عراقى‌ها با موشک‌هاى ساحل به دریا یا با هواپیما و بالگردهاى معمولى به اهداف دریایى حمله مى‌کردند، اگر‌چه این حملات دقیق نبود، اما عراقى‌ها با گرفتن موشک‌هاى ضد کشتى اگزوست که قیمت هر‌یک از آنها بیش از یک میلیون دلار بود، فعالیت گسترده‌اى را آغاز کردند و در مجموع تا پایان جنگ از 1200 فروند موشک اگزوست استفاده کردند.

عراق براى تحقق اهداف خود در حمله به تأسیسات نفتى و نفتکش‌هاى ایران، به سلاح‌هاى جدید و گسترش عملیات هوایى نیاز داشت. به این منظور، طارق عزیز در پایان سال ۱۳۶۲ تقاضاى خرید پنج فروند هواپیماى سوپر اتاندارد، مجهز به موشک‌هاى اگزوست را تسلیم پاریس کرد. فرانسه اجازه داد خلبانان عراقى به طور محرمانه در یک پایگاه هوایى فرانسه در حوالى شهر برست آموزش ببینند. هواپیماى سوپراتاندارد که علیرغم اعتراض‌هاى ایران به عراق تحویل داده شد، نیروى هوایى عراق را متحول کرد. به نوشته یکى از نشریه‌هاى آمریکایى، به نقل از منبع خود در وزارت دفاع فرانسه، حتى خلبانان فرانسوى نیروهاى عراقى را در جنگ نفتکش‌ها یارى دادند.

مرحله جدید حملات عراق در سال‌هاى ۱۳۶۴ و ۱۳۶۵ متعاقب روابط جدید عراق با آمریکا آغاز شد و در نتیجه، عراق سطح استراتژى حمله به اهداف مهم خود را ارتقاء داد. در این مرحله، تجهیزات ارسالى به عراق از نظر حجم و کیفیت تغییرات اساسى کرد. فرانسه به درخواست‌هاى جدید عراق براى دریافت ۲۴ فروند میراژ پاسخ مثبت داد. تحویل هواپیماهاى میراژ اف1 توانایى نیروى هوایى عراق را براى هدف قرار‌دادن خطوط حمل و نقل دریایى و بویژه خطوط نفتى ایران افزایش داد و همین امر باعث شد تا براى نخستین بار این هواپیماها به پالایشگاه اصفهان حمله و آن را بمباران کردند. عراقى‌ها پالایشگاه نفت تبریز را در مرداد ۱۳۶۵ بمباران کردند.

 حملات عراق به جزیره لارک و سیرى در تابستان سال ۱۳۶۵ بیان‌کننده تحول اساسى در حملات هوایى عراق و استفاده از روش سوخت‌گیرى در آسمان براى حمله به اهداف در عمق خاک ایران بود.

در جنگ نفتکش‌ها در حالى ‌که در سه سال اول جنگ فقط به ۴۸ کشتى بازرگانى حمله شده بود، در سال ۱۳۶۳ به ۷۱ کشتى بازرگانى حمله شد و در سال‌هاى 1364 و 1365 در مجموع بیش از ۱۲۰ هدف مورد حمله قرار گرفت. همچنین، تلفات انسانى ناشى از این حملات در سال‌هاى 1363 تا 1365 به ۱۷۸ نفر رسید. عراق با حمله به نفتکش‌ها و تأسیسات نفتى، موجب کاهش صادرات ایران شد.

ایران در سال ۱۳۶۳ به میزان 36/1 میلیون بشکه، سال1364 به میزان 8/1 میلیون بشکه و در سال 1365 به میزان 5/1 میلیون بشکه نفت در روز صادر کرد. درآمد نفتى ایران ۱۰/۹ میلیارد دلار در سال ۱۳۶۳ و  59/12 میلیارد دلار در سال 1364 و 81/6 میلیارد دلار در سال 1365 بود.

در سال ۱۳۶۵، علاوه بر کاهش صدور نفت ایران، به دلیل کاهش قیمت نفت عملاً درآمد نفتى ایران، به کمترین میزان در سال‌هاى جنگ رسید. در نتیجه، ایران علاوه بر تحمل هزینه‌هاى بسیار، مجبور شد در قیمت نفت تخفیف‌هاى زیادى بدهد تا با امکان ادامه فروش، همچنان از درآمدهاى نفتى برخوردار شود.

سیاست ایران درباره مردم عراق و تفکیک مردم از حکومت بعث و همچنین نقش تاریخى ثبات‌بخشى ایران در خلیج فارس و نیاز به امنیت در منطقه براى صدور نفت، موجب شد تا ابتدا در برابر حملات عراق به نفتکش‌ها و شهرها هیچ واکنشى نشان ندهد؛ ولى ضرورت جلوگیرى از افزایش فشار عراق به ایران و بازداشتن آن کشور موجب شد تا سیاست مقابله به‌ مثل را اتخاذ کند.

سیاست مقابله به ‌مثل در خلیج فارس از سال ۱۳۶۳ آغاز شد. چنانکه در سال‌هاى 1361 و 1362 با وجود حملات عراق به جزیره خارک و نفتکش‌ها (درکل ۳۸ مورد) ایران هیچ واکنشى از خود نشان نداد، تا اینکه از نیمه دوم سال ۱۳۶۲ با انتشار گزارش تحویل هواپیماى سوپراتاندارد به عراق، نگرانى ایران افزایش یافت.

در آن زمان، نخست‌وزیر وقت (مهندس میرحسین موسوى) گفته بود: «اگر خلیج فارس براى ایران ناامن شود، براى همه کشورها نا‌امن خواهد شد.»

از اینرو ایران با هدف بازدارندگى، موضوع مسدود کردن تنگه هرمز را مطرح کرد. امام راحل نیز خطاب به کشورهاى منطقه و کشورهایى که از نفت استفاده مى‌کنند، هشدار داد دولت ایران با قدرت تنگه هرمز را مسدود مى‌کند، اما نظر به اینکه ماهیت سیاست‌هاى آشوب‌طلبانه حزب بعث- به دلیل نگرانى از شکست در جنگ- منشأ بحران‌آفرینى در خلیج فارس ارزیابى مى‌شد، از قرار گرفتن در مسیر سیاست‌هاى عراق اجتناب شد و به همین دلیل، ایران در تحلیلى که از اهداف و ماهیت سیاست‌هاى عراق داشت، به ‌جاى مسدود کردن تنگه هرمز سیاست جدیدى را اتخاذ کرد و در اردیبهشت 1363، نخستین مقابله به‌ مثل ایران، حمله به نفتکش دشمن بود. در این مرحله، از اقدام‌هاى دریایى و هوایى ارتش استفاده مى‌شد و طبق آمارهاى موجود در مجموع در سال 1363 عراق به ۵۳ نفتکش ایرانى حمله کرد، در حالى ‌که واکنش ایران حمله به هجده نفتکش عراقى بود.

در تابستان سال۱۳۶۴، عراق موج جدیدى از حملات گسترده را به جزیره خارک از سر گرفت؛ چنانکه 60 بار حمله هوایى در این دوره شش ماهه به ثبت رسید. با این حملات، نگرانى‌هاى ایران تشدید شد؛ زیرا علاوه بر خساراتى که متحمل شده بود، سیاست مقابله به ‌مثل تأثیر چندانى نداشت. در این مرحله، عراق ۳۳ نفتکش و ایران چهارده نفتکش را مورد هدف قرار دادند. در نتیجه، ایران بازرسى از کشتى‌ها را در تنگه هرمز آغاز کرد.

ایران براى بار دیگر سیاست‌هاى خود را براى دشمنان اعلام کرد: «روزى که ما نتوانیم از خلیج فارس نفت صادر کنیم، خلیج فارس براى هیچ‌کس نباید آماده صدور نفت باشد. اگر یک کشتى از ما زده شود، کشتى‌هاى دیگرى هم زده مى‌شود، حالا از هر‌کس مى‌خواهد باشد.» 

در شهریور۱۳۶۴، فرمان امام خمینی(ره) براى تشکیل سه نیرو در سپاه پاسداران نقطه عطفى در گسترش فعالیت‌هاى سپاه پاسداران در منطقه خلیج فارس بود تا با امکانات کم و با روش‌هاى جدید و کم هزینه سیاست‌هاى مقابله به ‌مثل را دنبال کند.

در سال ۱۳۶۵، سپاه پاسداران مقابله به ‌مثل را آغاز کرد. در حالى‌ که عراق به ۶۶ نفتکش حمله کرد. ایران ۴۱ نفتکش را مورد حمله قرار داد. در واقع، تعداد حملات در سال 1364 فقط ۴۷ مورد بود، ولى در سال بعد به 107 مورد افزایش یافت.

در همان سال، به موازات حمله به نفتکش‌ها در مقایسه با سال قبل، قیمت نفت نیز به طور بى‌سابقه‌اى کاهش یافت، چنانکه از ۲۶ دلار به شش دلار رسید. درآمد ارزى ایران در این سال فقط شش میلیارد دلار بود، که بخش اعظم آن براى ادامه جنگ استفاده مى‌شد.

موقعیت نظامى ایران پس از تصرف منطقه فاو، کویت را نگران کرد که ایران نسبت به حمایت‌هاى آن کشور از عراق واکنش نشان دهد و در وضعیتى که ایران پیروزى جدیدى در منطقه شرق بصره به دست آورد، عراق مرحله سوم جنگ نفتکش‌ها را شروع کرده بود. دولت کویت در تاریخ سیزده ژانویه ۱۹۸۷ (۲۳ دى ۱۳۶۵) از سفارت آمریکا خواست تا نفتکش‌هاى کویت با نصب پرچم آمریکا از حمایت دریایى این کشور برخوردار شوند.

کویت به شوروى نیز درخواست مشابهى داد؛ ابتدا ایالات متحده واکنش خاصى نسبت به این خواست نشان نداد، اما وقتى واشینگتن دانست شوروى حاضر شده است پرچم خود را روى 11 کشتى کویتى نصب کند، بلافاصله پذیرفت آن 11 کشتى را زیر پرچم خود محافظت کند.

 از اینرو در تاریخ ۲۱جولاى ۱۹۸۷(سی تیر۱۳۶۶) نخستین پرچم آمریکا بر نفتکش‌هاى کویتى برافراشته شد و نخستین کاروان (تحت اسکورت) بر اساس برنامه‌ریزى زمان‌بندى شده در ۲۲جولاى (۳۱تیر 1366) وارد خلیج فارس شد.

 برخورد نفتکش بریجتون با مین، پیش درآمد برخوردهاى میان نیروهاى ایران و آمریکا بود، چنانکه در هشتم اکتبر (شانزده مهر1366) بالگردهاى آمریکایى به قایق‌هاى ایرانى تیراندازى کردند و متقابلاً ایران نیز اعلام کرد در تاریخ ۲۲ نوامبر (اول آذر) به چهار فروند بالگرد آمریکا تیراندازى کرده است.

آمریکا همچنین سکوهاى نفتى ایران را مورد تهاجم قرار داد. برخى از تحلیلگران معتقدند حادثه کشتى بریجتون از لحاظ سیاسى به ضرر آمریکا تمام شد و اگر ایران اقدام تلافى‌جویانه انجام مى‌داد این ضرر بیشتر مى‌شد.

در هر صورت، درگیرى ایران و آمریکا با حملات متقابل ادامه یافت. در این مرحله، گرچه آمریکا هدفش اسکورت نفتکش‌ها و تأمین امنیت آمد و شد کشتى‌ها در خلیج فارس بود، ولى آمارها نشان مى‌دهد دامنه درگیرى‌ها با گذشت زمان رو به افزایش گذاشت.

در حالى ‌که در سال ۱۹۸۶ (۱۳۶۵) در مجموع به 111 هدف دریایى حمله شد، ولى در سال ۱۹۸۷ (۱۳۶۶)  این آمار به ۱۷۹ هدف افزایش یافت، که از این تعداد ۸۸ هدف را عراق و ۹۱ هدف را ایران مورد حمله قرار داد؛ در حالى ‌که این آمار در سال قبل، ۶۶ هدف از سوى عراق و ۴۵ هدف از سوى ایران بود. علاوه بر این، انفجار دفتر هواپیمایى«پان آمریکن» در کویت و اصابت موشک به بندر الاحمدى کویت نشان داد، حضور آمریکا به دلیل اهداف و ماهیت آن، ناامنى بیشترى را به دنبال دارد. بسیارى از ناظران و تحلیلگران، رویارویى ایران و آمریکا را نشان دهنده فشار آمریکا و متحدانش براى واداشتن ایران به پذیرش قطعنامه ۵۹۸ و ترک عملیات نظامى و ورود به مرحله سیاسى و دیپلماسى عنوان کردند.

 

منبع: دریاسالار، دریاداردوم ستاد عبدالله معنوی رودسری ، 1398، ایران سبز، تهران

1398/10/11 9:29:3 184 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
بازتاب بین‌المللی جنگ نفتکش‌ها و مداخله گسترده نیروهای فرامنطقه‌ای  جنگ نفتکش‌ها با عملیات رمضان و حمله عراق به جزیره خارک شروع گردید و در تعیین نتیجه نهایى جنگ ایران و عراق به عاملى تحریک کننده تبدیل شد. بدین صورت که پس از ناکامى نخست عراق در حمله به خارک در سال‌هاى ۱۳۶۱ و ۱۳۶۲ دور جدیدى از حملات عراق از سال ۱۳۶۳ آغاز شد و آنچه مورد نظر عراق بود، در واقع، در سال ۱۳۶۵ تحقق یافت و پیامدهاى آن با اسکورت نفتکش‌ها در سال ۱۳۶۶ آشکار گردید و جنگ بر اثر گسترش و تشدید آن با مداخله قدرت‌هاى بزرگ در سال
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015