• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

مروری بر عملکرد پدافند هوایی ناو وینسنس در حمله ناجوانمردانه به هواپیمای مسافربری ایرباس ایرانی (انتشار مجدد)


باز خوانی پرونده یک  جنایت                                                                  ستوانیکم رضا جهانفر

یکشنبه 12 تیر 1367 مصادف با سوم جولای 1988، جهان شاهد جنایتی باور نکردنی از سوی آمریکا بود که تا کنون آمریکاییها را شرمسار افکار عمومی نموده است. هدف قرار دادن هواپیمای مسافربری ایرانی (که66کودک از جمله سرنشینان آن بودند)توسط ناو جنگی وینسنس آمریکا و بوسیله موشکهای پیشرفته استاندارد«SM2»آن قدر تنفرآمیز بود.

مروری بر عملکرد پدافند هوایی ناو وینسنس در حمله ناجوانمردانه به هواپیمای مسافربری ایرباس ایرانی،جنگ، دفاع مقدس، ارتش، هیئت معرف جنگ، شهید صیاد شیرازی،

که در بیشتر مطالب منتشر شده در این خصوص به ابعاد عاطفی ماجرا پرداخته شده ودر تعداد کمی از مطالب و مقالات نیز به ابعاد فنی ماجرا اشاره شده است، اما از اصل مطلب که عملکرد ناو وینسنس در بخش پدافند هوایی می باشد غفلت شده است. این مقاله با بررسی سامانه های پدافند هوایی ناو وینسنس و عملکرد آنها سعی در بررسی دقیق تر ماجرا و نشان دادن عمق جنایت دارد.

تجسس،کشف،شناسایی،رهگیری و انهدام وظایف پایه واصلی هر مجموعه پدافند هوایی را تشکیل می دهند. گاه وظایف فوق بصورت مجزا و توسط دستگاههای مختلف که با هم  لینک شده اند انجام می شود و گاه همه وظایف در غالب یک سامانه  پدافند هوایی انجام می گیرد. یعنی ابتدا هواگرد توسط رادارتجسس مورد اکتشاف قرار می گیرد، سپس عمل شناسایی و تفکیک هواگرد از نظر دوست یا دشمن انجام  می شود. برخی از سامانه ها، مستقلاً و با استفاده از دستگاهIFF(Identification Friend Or Foe )  یا (شناسایی دوست از دشمن )اقدام به شناسایی هواگرد می نمایند. برخی از سامانه های پدافند هوایی نیز اطلاعات لازم در خصوص دوست یا دشمن بودن هدف را از طریق رادارهای پیش اخطار و در مواردی از socها و حتی cp ها دریافت می کنند. در خصوص سامانه های پدافندهوایی دریاپایه نیز استعلام از مرکز فرماندهی یا ناو سرفرماندهی، رادارهای پرنده و حتی رادارهای موجود در منطقه و استفاده از  کتابچه برنامه زمانبندی پروازها می تواند در تشخیص درست هدف موثر باشد.  
در صورتی که هدف نا شناس تشخیص داده شود، هواپیماهای شکاری و رهگیر با هدف مشاهده از نزدیک هواگرد و شناسایی  آن و در صورت متخاصم بودن  با هدف درگیری با آن به پرواز در می آیند. در واقع هواپیماهای رهگیر و شکاری، اولین لایه مرسوم در پدافند هوایی محسوب می شوند و موشکهای پدافند هوایی سطح به هوا (زمین پایه ودریا پایه ) لایه های بعدی پدافند هوایی به حساب می آیند.
در صورتی که به هر دلیل ، لایه های  فوق  موفق به انهدام هواگرد مهاجم نشوند ،لایه های آخر که توپهای ضد هوایی در کنار دوش پرتابها با کالیبرهای مختلف می باشند،  به دفاع از نقطه یا منطقه آسیب پذیرمی پردازند.
اما درخصوص عملکرد ناو وینسنس ابهاماتی وجود دارد که به آن پرداخته خواهد شد.
هواپیمای ایرباس A-300-B2-203ایرانی به شماره پرواز 655  و شناسه    IR655  به خلبانی کاپیتان محسن رضاییان 38ساله به مقصد دبی ،290مسافر (شامل 39مسافر غیر ایرانی و66کودک ) را در خود جای داده بود.
در آن ایام، هفته ای دوپرواز از تهران به دوبی از سوی «ایران ایر»انجام می شد. مطابق برنامه مدون ،پروازهای فوق پس از برخاستن از تهران ،جهت سوخت گیری و دریافت برخی خدمات در فرودگاه بندر عباس به زمین می نشست و پس از انجام موارد فوق به مقصد دوبی پرواز می کرد .
در روز یکشنبه 12تیر 1367،مطابق برنامه قبلی،هواپیمای فوق مرحله اول پرواز (تهران- بندر عباس)را در ساعت 510( به وقت UTC)،به پایان رساند.اما مرحله دوم (بندرعباس – دوبی)به دلیل مشکل گمرکی یکی از مسافران با 20دقیقه تاخیر انجام شد. مسیر پروازی هواپیمای فوق با مشخصات ( A5q,A5qw )پیش بینی شده بود.
کاپیتان محسن رضاییان با سابقۀ هفت هزارساعت پرواز که دو هزارساعت آن با ایرباس بوده ،از باند فرودگاه بندر عباس و در جهت 206درجه، با هماهنگی برج مراقبت در ساعت 0647(به وقت UTC)به پرواز در می آید. پس از Take Off، کاپیتان رضاییان ضمن تماس با دفتر ایران ایر در بندرعباس با فرکانس 8/131مگاهرتز اعلام وضعیت می کند . در ساعت  0649(به وقت UTC) در تماس با برج ارتفاع خود را 3500پایی گزارش می دهد. ضمن اینکه خلبان رضاییان در فرکانس 4/133 مگاهرتز و در ساعت 0651 (به وقت UTC) با برج مرکزی کنترل تهران( Tehran ACC)تماس برقرار کرد و حضور درارتفاع هفت هزارپایی را اطلاع داد. آخرین تماس ثبت شده هواپیمای ایرباس با برج بندرعباس و هفت ثانیه پس از تماس با برج مرکزی کنترل تهران، انجام شد.
انهدام هواپیما نیز در ساعت 0654 دقیقه (به وقت UTC) ودر حال صعود از ارتفاع 12هزارپا به 14هزارپا انجام شد.
اولین اکو (ECHO)  یا بلیپ(BLIP) هواپیمای مسافربری ایرباس برروی اسکوپ رادار تجسس (SEARCH)در ساعت 1017به وقت تهران توسط اپراتور رادار تجسس هوایی  ناو وینسنس مشاهده می شود. در حالی که شناسایی آن هنوز انجام نشده بود به دلیل شرایط خاص منطقه ای، اپراتور رادار سرچ بلافاصله افسر مسئول بخش پدافندهوایی ناو را مطلع می سازد، او نیز کاپیتان راجرز، فرمانده ناو جنگی 2/1میلیارد دلاری را با خبر می کند. حضور یک فروند اف-14 ایرانی در منطقه و وحشت آمریکاییها از شرایط خاص حاکم بر منطقه، تصمیمات فرمانده راجرز را با بی تدبیری همراه می کند.
شرایط خاص منطقه چیست؟
جنگ ایران و عراق، حضوردهها ناو جنگی آمریکایی در خلیج فارس و دریای عمان، درگیری نابرابر قایق های توپدار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران با بالگردهای آمریکایی  و نیز ناوچه اسکورت وینسنس، حضور یک فروند اف- 14  ایرانی در منطقه از جمله مواردی بود که شرایط را غیر عادی به نظر می رساند. تقابل ما بین آمریکا وایران نیز  به مرحله نظامی رسیده بود؛ حمله  نیروی دریایی آمریکا به کشتی «ایران اجر »،حمله به سکوهای نفتی رسالت و رشادت (19 اکتبر 1987) سکوهای نفتی نصر ،سلمان و مبارک(18آوریل1988) درگیری با قایقهای توپدار ایرانی و...وضعیت بین ایران وآمریکا را به شدت متشنج کرده بود. ، ضمن اینکه در همان ایام  حوادثی همچون حمله  به ناو «استارک» از سوی  هواپیمای عراقی ترس شدیدی را بر آمریکایی ها مستولی کرده بود. مخصوصاً این که آنها انتظار حمله از سوی دوست خود عراق را نداشتند. هرچند که عراقی ها با عذرخواهی و پرداخت غرامت سعی در جبران داشتند، اما مجموع این حوادث بر آمریکایی ها تاثیر گذار بود.آنها هزاران کیلومتر دورتر از کشور خود ودر آب های سرزمینی کشورهای در حال جنگ هشت ساله ، خودرا همچون طعمه ای برای طرفین جنگ میدانستند واین، با برنامه ریزی و اهداف سیاستمداران آمریکایی تناقض داشت زیرا سیاستمداران آمریکایی،سربازان خود را جهت حفظ منافع آمریکا به خلیج فارس و دریای عمان فرستاده بودند، ولی نظامیان آمریکایی به فکر جان خود بودند ونه تامین منافع کشور خود، لذا نظامیان فوق متاثر از شرایط آن زمان ،تصمیمات غیر عقلانی و شتابزده را تجربه می کردند.
از جمله تصمیمات غیر منطقی و شتابزده که توسط فرمانده راجرز فرمانده ناو وینسنس اعمال شده بود، تنظیم  تمام کانال های ارتباطی ناو بر روی فرکانس های نظامی، من جمله فرکانس 243مگاهرترز بود، در حالی که ارتباط با هواپیمای مسافر بری ایرانی از روی یک فرکانس غیر نظامی ممکن بود.
آشنایی مختر در خصوص سامانه های  پدافند هوایی ناو وینسنس
ناو وینسنس علاوه بر در اختیار داشتن  رادارهای مختلف با کاربریهای گوناگون وسامانه های پدافندهوایی توپخانه ای، از وجود سامانه های پدافندهوایی موشکی ایجس(AEGIS ) و استاندارد (STANDARD ) که از پیشرفته ترین سامانه های پدافندهوایی موشکی دریاپایه آن زمان محسوب می شد، بهره می برد.
سامانه پدافندهوایی ایجس که سلاحی سطح به هوا و دریاپایه  جهت مقابله با موشک های ضدکشتی و انواع هواگرد می باشد، دارای یک رادار چند منظوره، سامانه های کنترل سلاح و کنترل آتش، رایانه مخصوص تجزیه و تحلیل، سکوی پرتاب موشک، موشک و... می باشد. موشک RIM2(استاندارد) که از هدایت دستوری  همراه با امکان ناوبری بصری خودکار و هدایت اینرسی در بخش میانی مسیر و هدایت آشیانه یابی  در بخش نهایی مسیر برخوردار می باشد، دارای اشتراکاتی در نوع بهره گیری در سامانه پدافندهوایی استاندارد نیز است. در واقع، استاندارد تلاشی در جهت نوسازی سامانه پدافندهوایی کشتی های مجهز به ایجس نیز محسوب می شود که بعدها بصورت کامل جایگزین ایجس می گردد. رادار AN/SPY-1A  نیز مراحل کشف وتعقیب هدف را انجام می دهد.
سامانه پدافندهوایی دریاپایه استاندارد نیز که در اکثر فریگیت ها ورزمناوهای غربی از آن استفاده می شود و در دوسری  برد متوسط (دارای موتور سوخت جامد ) و برد افزایش یافته یا بلند (دارای موتور دوتراستی سوخت جامد همراه با بوستر سوخت جامد ) شناخته می شود. این سامانه قابلیت هماهنگی عملیاتی با سامانه ایجس را داراست.آن دسته از موشکهایی که قابلیت بهتری در هماهنگی با ایجس دارند و با سامانه آدابتور جهت به کارگیری علیه موشک های کروز ضد کشتی  استفاده می شوند با عنوان (RIM-66C-SM2) شناخته می شود.
عملکرد پدافندهوایی ناو وینسنس در مواجهه با ایرباس ایرانی  
 فرمانده راجرز پس از اطلاع از مشاهده اکوی هدف برروی اسکوپ رادار سرچ(جستجو ) اعلام آماده باش می کند وبه اپراتور ارتباط رادیویی ناو دستور می دهد که به هواپیمای مشاهده شده در رادار پیغام اخطار مبنی بر عدم ورود به حریم ناو داده شود. پیغامهای اخطار (3اخطار) در عرض کمتر از 5 دقیقه برای هواپیمای ایر باس فرستاده شده بود. با توجه به عدم پاسخگویی ایر باس ایرانی به اخطارهای فوق و همچنین عدم دریافت پاسخ از سوی IFF(دستگاه شناسایی دوست از دشمن)و همزمانی وقایع رخداده با این موضوع و شرایط خاص منطقه ای منجر به این شد که سامانه های پدافند هوایی موشکی  ناووارد عمل شده و دو فروند موشک سطح به هوا به سمت هواپیمای مسافر بری شلیک کند.
در اینجا چند سوال مطرح می شود:
1-آیا اقدامات انجام شده از سوی فرمانده راجرز برای شناسایی و تفکیک اهداف و اطمینان از متخاصم بودن هدف کافی بود؟
2-آیا کاپیتان رضاییان تعمدی در عدم پاسخگویی به پیامهای ارسالی از سوی ناو وینسنس داشت؟
3-آیا  کارکنان پدافندهوایی ناواز طرق دیگر نمی توانستند به نوع هواپیما یا هواگرد مشاهده شده در اسکوپ و نوع عمل (خصمانه یا عدم خصمانه)پی برد؟
4-آیا تفاوت بین اف 14  و هواپیمای مسافربری ایرباس از طریق اطلاعات دریافتی از رادار سرچ و تراک قابل درک نیست؟
5-آیا اصلاً هواپیمای مسافر بری ایرانی عمل خصمانه ای از خود نشان داده بود؟
6-چرا به استعلام از  ناوهای مستقر در منطقه اهمیت کافی داده نشد؟  وآیا نمی شد از هواپیماهای شکاری و رهگیرآمریکایی مستقر در منطقه  جهت شناسایی استفاده کرد ؟
پاسخ به سوالها
در بررسی اقدامات انجام شده از ناو وینسنس قصور فرمانده راجرز غیر قابل انکار به نظر می رسد.(در عمدی یا سهوی بودن قصور مطالبی نوشته خواهد شد)
اولین اقدام موثر راجرز که می توانست از این جنایت هولناک  جلوگیری کند مراجعه به کتابچه راهنمای پروازهای زمانبندی شده که از سوی ایکائو تهیه شده و در اختیار راجرز بود، می باشد. او به کتابچه فوق که حاوی اطلاعات مفیدی در خصوص پروازها، نوع هواپیماهای مسافربری، کریدور پروازی، مبدا و مقصد زمان پروازی و... میباشد مراجعه نکرد. چراکه اگر نگاه مختصری نیز به دفترچه فوق داشت متوجه می شد که درآن زمان مطابق برنامه مندرج در کتابچه فوق پرواز 655 می بایستی  با عبور از آسمان خلیج فارس انجام می شد . مسئله دوم فرکانس مورد استفاده در ارسال پیام ناو وینسنس بود که همانگونه که اشاره شد نظامی و غیر قابل استفاده توسط هواپیمای مسافربری بود. راجرز می توانست ارسال پیام در فرکانس های غیر نظامی را نیز بیازماید.
با توجه به این مطلب و عدم دریافت پیام های ارسالی از سوی ناو وینسنس به هواپیماتی مسافربری ایر باس، تعمدی در پاسخگویی از سوی ایر باس وجود نداشت زیرا ایرباس پیامی از سوی ناو وینسنس دریافت نکرد.
البته راجرز بی تدبیری دیگری نیز از خود نشان داد. او می توانست به استعلام انجام شده با سایر ناوها و کشتی ها ی حاضر در منطقه توجه بیشتری داشته باشد. استعلامی که در آن  ناوهای مونتگمری وسایدز هواپیما را با احتمال بالا تجاری اعلام میکنند. ویا اینکه با مرکز فرماندهی خود  ویا سایر ناوهای حاضر در منطقه مکالمه ای داشته باشد. براساس گزارش کمیته حقیقت یاب ایکائو، اپراتورهای رادار ناو هواپیمابر فورستال نیز هواپیمای مزبور را به عنوان یک هواپیمای تجاری شناسایی کرده بودند.
مسئله بعدی تشخیص نوع هواپیما از اکوی روی اسکوپ(صفحه نشاندهنده علائم راداری) می باشد. با بلیپ مشاهده شده از هدف، رایانه رادار اطلاعاتی نظیر سمت، برد، ارتفاع و سرعت هواگرد را نشان می دهد.(اطلاعات مشاهده شده پس از ردیابی یا TRACK دقیق ترمحاسبه  می شود)
بنابراین با توجه به اینکه هواپیمای ایر باس در حال اوج گرفتن بود، لذا هر لحظه ارتفاع نشان داده شده توسط رادار بیش از لحظه قبل می باشد. پس احتمال حمله انتحاری و انجام عمل خصمانه نیز منتفی می باشد. ضمن این که با مقایسه سرعت هواپیما می توان متوجه غیر نظامی بودن هواپیما و تفاوت آن با اف  14 شد.تفاوت ابعاد  اف 14و ایر باس نیز از طریق رادار قابل مشاهده می باشد (طول اف 14،82فوت و 8اینچ و طول ایرباس فوق 177فوت و 5 اینچ  می باشد).
ضمن اینکه پس از قفل راداری بر روی هدف (LOCK ON) و انجام عمل ردیابی (Track)، صدای خاص ناشی از انعکاس امواج ارسالی ( اثرداپلریا Doppler effect )مشخص کننده نوع هواگرد می باشد و تفاوت میان صدای  حاصل از امواج برگشتی از بالگرد ،هواپیمای ملخ دار،موشک، هواپیمای مسافربری توربوجت، هواپیمای جنگی و...هر کدام به تفکیک قابل تشخیص توسط اپراتور رادار ردیابی (Track) می باشد. نکته مهم تر این که  مدت ها بعد از این فاجعه روزنامه نیویورک تایمز فاش نمود که ناو وینسنس و هواپیمای مسافر بری ایرباس هردو در آبهای فلات قاره ایران و آب های سرزمینی ایران حضور داشتند. با توجه به این که کاپیتان رضاییان، یقیناٌ ازحضور در آسمان ایران مطلع بود، لذا انتظار دریافت اخطار و حتی مورد هدف قرار گرفتن  بر فراز دریای خودی (Territorial sea ) را نداشت.
سایر امکانات  راداری ناو وینسنس
سامانه های راداری (SPYA)، رادار شناسایی دشمن(SLQ-32 )، مرکز راداری تحلیل و شناسایی دشمن و هدف نما(IR GMT)، دستگاه کامل شناسایی دوست از دشمن(IFF)، دستگاه شناسایی و تفکیک امواج مختلف دریافتی(از نظر طول موج ،نوع دستگاه فرستنده و...)،دستگاهای مخصوص شنود مکالمات رادیویی و...از دیگر امکانات راداری ناو جنگی وینسنس به شمار می رود . در خوشبینانه ترین حالت باید بگوییم که فرمانده راجرز نتوانست از آنها به خوبی بهره ببرد ویا با بی تدبیری و ضعف آموزش خود منجربه بروز فاجعه ای بزرگ شد. اما اگر چنین مسئله ای  صحیح  باشد، این سوال مطرح می شود؛ که اگر این حادثه بر اثر بی تدبیری فرمانده راجرز و عدم تشخیص نوع هواپیما رخ داد، پس چرا راجرز پس از پایان ماموریت به دریافت مدال نائل شد؟
دریافت این مدال فقط با یک دلیل توجیه پذیراست. فرمانده راجرز در ماموریت محوله موفق ظاهر شد و به دلیل موفقیت در ماموریت فوق مورد تقدیر قرار گرفت. ماموریت محوله راجرز چه بوده که او از پس آن با موفقیت بر می آید؟ در بررسی عملکرد ناو وینسنس هیچ نکته غیر عادی و خارق العاده (غیر از یک مورد) مشاهده نمی شود که منجر به کسب مدال و تقدیر شود. تمام اقدامات انجام شده ناو وینسنس از قبیل هدایت و برنامه ریزی میدانی برای سایر ناوچه ها، هدایت و برنامه ریزی اسکورت برخی از کشتی ها، حضور در رزمایش های دریایی و...از وظایف اولیه هرناوی در حد و اندازه ناو وینسنس  محسوب می شود، فقط یک نکته باقی می ماند. ناو وینسنس در اجرای ماموریت انهدام هواپیمای مسافربری ایرانی که از رده های بالاتر فرماندهی ارتش آمریکا ابلاغ شده بود، موفق ظاهر شد. بابررسی مسائل رخداده در آن سالها متوجه می شویم که آمریکا از حمایت پنهان رژیم بعثی فراتر رفته و به جنگ رودر رو با ایران وارد شده بود . اعزام 30 فروند ناو جنگی به خلیج فارس و دریای عمان، حمله به کشتی« ایران اجر» (IRAN AJR) ، حمله  به سکوهای نفتی رسالت، رشادت (19اکتبر1987)، سکوهای نفتی نصر، سلمان ومبارک(18آوریل 1988)، درگیری با ناوها وحتی قایقهای توپدار ایرانی و...(که اکثرموارد فوق در آبهای سرزمینی ایران صورت می گرفت )، نشانه های آشکار حمایت آمریکا از عراق و قرار گرفتن رو در روی ایران بود .اما برای اینکه افکار عمومی دنیا از این جنایت آمریکا، بیش از پیش تحت تاثیر قرار نگیرد، آمریکایی ها ادعا نمودند که ناو وینسنس یک فروند اف 14 ایرانی را ساقط نموده است، ادعایی که در عرض 24ساعت دروغ بودن آن برای جهانیان ثابت شد و شرمساری ابدی را نثار آنان  نمود.      
   

1394/4/13 726 0
قسمت ارائه دهنده: پایگاه اطلاع رسانی
تویضیحات در موتور جستجو
مروری بر عملکرد پدافند هوایی ناو وینسنس در حمله ناجوانمردانه به هواپیمای مسافربری ایرباس ایرانی،جنگ، دفاع مقدس، ارتش، هیئت معرف جنگ، شهید صیاد شیرازی، جنگ تحمیلی، جنگ ایران و عراق
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015