• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

حصرشکنان-32


دفاع مقدس، جنگ تحمیلی، معارف جنگ، شهید صیاد شیرازی، شهدای جنگ تحمیلی، امام خامنه ای

دلایل علاقه‌ بعثيون در تسخير آبادان

نیروهای متجاوز بعث عراق، 19روز بعد از هجوم سراسری به کشور جمهوری اسلامی ایران، در منطقه‌ شمال شرقی خرمشهر از رودخانه‌ کارون گذشته و محور اهواز ـ آبادان را در شرق رودخانه قطع کردند و به اين ترتيب راه ارتباطی جزیره‌ آبادان را با اهواز به‌کلی مسدود نمودند. در ادامه، با پیشروی تدریجی از سمت جنوب، به جاده‌ ماهشهرـ آبادان رسیدند و آن را نیز قطع کردند. انسداد اين دو محور باعث شد ارتباط زميني شهر آبادان قطع شود و اين جزيره در محاصره‌ كامل دشمن بعثي قرار گيرد.

شهر آبادان پس از اهواز، مهم‌ترین شهر خوزستان محسوب شده و در فاصله‌ 15 كيلومتري خرمشهر واقع شده است. این جزیره بین رودخانه‌های بهمن‌شیر و اروندرود و همچنين خلیج فارس محصور است. نواحی جنوبی این جزیره عریض است و پهنای آن به ۱۸ کیلومتر می‌رسد. میانگین ارتفاع این جزیره ۳ متر و مهم‌ترین آبادی‌های آن، آبادان و اروندکنار است. این شهر دارای فرودگاه و بندر بوده و به‌دلیل داشتن یکی از بزرگ‌ترین پالایشگاه‌های نفت جهان(قديمي‌ترين پالايشگاه نفت خاورميانه) و راهبردی بودن و هم‌مرزی با کشور عراق، از زمان جنگ جهانی دوم از شهرهای مهم خاورمیانه و ایران بوده ‌است. شايان ذكر است كه نفت اغلب مناطق خوزستان با لوله به این شهر می‌رسد و پس از تصفیه به تمامي كشورهاي جهان صادر يا در داخل مصرف مي‌گردد.

سپهبد حمداني در مصاحبه‌اي پيرامون دلايل و انگيزه‌هاي رژيم بعث در خصوص تصرف خرمشهر اظهار مي‌دارد: «آبادان و خرمشهر عراقي بودند و در همين اواخر توسط انگلستان به ايران داده شده بود[1]. بنابراين يكي از هدف‌هاي آزادسازي سرزمين‌هاي عراقي بود. ... دستور 99 فرماندهي كل، آزاد سازي آن بود.» (وودز،1389: 106)

با استناد ‌به همين دلايل بود كه پس از سقوط خرمشهر، اشغالگران عراقي در صدد برآمدند تا جزيره‌ آبادان را اشغال كنند. از اين‌رو تلاش كردند از طريق شرق كارون و شمال بهمن‌شير وارد آبادان شوند. علت اين انتخاب نيز، عبور آسان‌تر از اين قسمت رودخانه‌ كارون در جنوب خرمشهر بود كه در صورت تحقق، شهر آبادان را در يك محاصره‌ كامل قرار مي‌‌داد. دشمن به اين باور رسيده بود كه اگر بتواند از اين رودخانه بگذرد، آبادان را براي هميشه از آن خود كرده است.

اما اصلي‌ترين هدف رژيم بعث عراق براي تصرف جزيره‌ آبادان، تسلط كامل بر رودخانه‌ اروند‌رود بود. تحقق اين هدف مي‌توانست، امكاني براي آن رژيم به‌وجود آورد كه يك آبراه اصلي و در عين حال، خصوصي را در اختيار داشته باشد تا از آن طريق نسبت به تأمين اهداف مورد نظرش و رفع نيازمندي‌هاي راهبردي دولت بعث عراق اقدام نمايد. بنابراين، عبور نیروهای عراقی از رودخانه‌ کارون و محاصره‌ آبادان به‌منزله‌ تأمين همه‌ اهداف‌ سیاسی و راهبردي رژيم اشغالگر بعث عراق بود كه از انعكاس جهاني لازم نيز برخوردار بود و مي‌توانست موفقیت‌های آنها را در حوزه‌ بین‌الملل كامل كند.

نیروهای رزمنده‌ ایرانی هم كه متوجه راهبرد و تاكتيك‌هاي ارتش بعث عراق شده بودند، تلاش ‌مي‌کردند نیروهای عراقی را از حصول به این هدف مهم و تأثيرگذار باز دارند. سرلشكر وفیق السامرايی در كتاب خويش، در اين‌ باره چنين عنوان مي‌نمايد: «اهداف نظامی عراق در جنوب، اشغال شهر دزفول، استان اهواز و همچنین كرانه‌های شرقی شط‌العرب(اروند) از جمله شهرهای خرمشهر و آبادان و سپس ادامه‌ پیش روی به‌سمت ماهشهر و بستن بندر شاهپور(بندر امام) و تسلط بر آن بود، در این صورت اگر حكومت ایران ساقط نمی‌شد و این كشور تجزیه نمی‌گردید، به تحمیل اراده‌ عراق بر ایران منجر می‌شد.» (وفيق السامرايي، 63:1377)

 

 محاصره‌ جزيره‌ آبادان و تشكيل ستاد عمليات اروندرود

در شانزدهم مهر 1359 يگان دريايي خرمشهر در گزارشي به لشكر92 زرهي و ژاندارمري اعلام مي‌نمايد كه يك گروهان عراقي از طرف خرمشهر به‌سوي كارون رفته تا با زدن پل روي كارون، محور اهواز- آبادان را از طريق دارخوين ببندد و خرمشهر و آبادان را از سه طرف محاصره كند (صفوي و اردستاني،251:1388). بعد از شروع جنگ تحميلي، بنا به فرمان حضرت امام خامنه‌اي(مدظله العالي) كه در آن ايام مسئوليت نمايندگي حضرت امام(ره) در شوراي‌عالي دفاع را برعهده داشتند، در تاريخ 27 مهر 1359 ستادي تحت عنوان «ستاد عمليات اروندرود»[2] در آبادان به رياست سرهنگ حسنعلي فروزان كه در آن مقطع فرماندهي ژاندارمري كل كشور را نيز برعهده داشت، تشكيل مي‌گردد (كاظمي، 448:1389).

در اولين روزهاي درگيري در آبادان، سه ستاد تحت عنوان ستاد هماهنگي و تداركات جنگ، ستاد عمليات جنوب و ستاد عمليات اروند تشكيل مي‌شود.«ستاد عمليات جنوب» در پايگاه نيروي دريايي به رياست ناخدا جوادي تشكيل گرديد، ولي پس از چند روز به ژاندارمري منتقل و رياست آن بر عهده‌ سرهنگ رضوي از ژاندارمري گذاشته مي‌شود. در اوايل آبان 1359، مرحوم سرهنگ نصير شكرريز[3] كه با شروع جنگ تحميلي، ‌همراه دانشجويان دانشكده‌ افسري به جبهه‌هاي جنوب شتافته بود، مسئوليت عمليات ستاد اروند را برعهده مي‌گيرد و تا پايان عمليات شکست حصر آبادان در آن منطقه باقي مي‌ماند. از تاريخ 29 مهر 1359 نیز جانشيني اين ستاد برعهده‌ سرهنگ حسين حسني‌سعدي[4] قرار داده مي‌شود. ايشان كه به‌عنوان فرمانده‌ تيپ دانشجويان دانشكده‌ افسري ارتش به‌همراه سه گردان دانشجو به خرمشهر آمده بودند، بعد از بازگشت دانشجويان به تهران، در منطقه باقي مانده و در آبادان به‌خدمت ادامه مي‌دهند. مرحوم آيت‌الله جمي، درخاطرات خويش مكرر از اين ستاد به‌نام «ستاد فرماندهي جنگ در آبادان» نام برده‌اند (كاظمي: 114، 120و 600). رياست ستاد هماهنگي و تداركات جنگ را نيز فرماندار آبادان برعهده داشته است.

سرانجام نظاميان عراقي در 8 آبان 1359 و با هدف تصرف شهر آبادان، پل شناور را روي رودخانه‌ بهمن‌شير در منطقه‌‌ ذوالفقاري نصب و تهاجم اصلي خود را به اين شهر آغاز مي‌نمايند. اين منطقه، به‌دليل برخورداري از نخلستان‌هاي انبوه، پوشش لازم براي اختفا را دارا بود و اين امكان را نصيب آنها مي‌ساخت كه بدون ديده شدن، قسمتي اعظمي از نيروهاي خود را وارد جزيره‌ آبادان کنند. در اين شرايط عراقي‌ها از طریق نخلستان وارد آبادان شده و به جاده‌ آبادان ـ ‌خسرو آباد مي‌رسند. ساعت 9 صبح روز بعد، مردي به‌نام «درياقلي سوراني» خود را به گردان153 ارتش از لشكر77 می‌رساند و با معرفي خويش، مي‌گويد نيروهاي رژيم بعث عراق با استفاده از پلي كه روي رودخانه بهمن‌شير نصب كرده‌اند، وارد جزيره‌ی آبادان شده‌اند[5]. فرمانده‌ اين گردان كه بعدها    به‌عنوان ناجي آبادان معروف شد، سرهنگ منوچهر كهتري بود[6]. رزمندگان اسلام، اعم از ارتش يا سپاه، همراه نيروهاي مردمي سلاح بر دوش، پياده و سواره به منطقه شتافته و با جانبازي و فداكاري بسيار، چنان مقاومتي از خود نشان دادند كه دلاوري‌ها و شجاعت‌هاي آنان در اين منطقه به‌نام «حماسه‌ ذوالفقاري» به عنوان برگ زريني در تاريخ دوران دفاع مقدس به ثبت رسيد (اعواني، 103:1387).

مرحوم آيت‌الله جمي، امام جمعه ی محترم آبادان در سال‌هاي پيروزي انقلاب اسلامي و دفاع مقدس، در خاطرات خويش پيرامون اين درگيري‌ها چنين مرقوم   نموده‌اند: «حدود ساعت 9 به هنگ ژاندارمري رفتم. در اتاق فرماندهي، همه‌ افسران و مسئولان پاسدار، دور و بر فرمانده‌ عمليات جمع بودند. معلوم شد نيروي دشمن كه به نخلستان‌ها نفوذ كرده، از رودخانه‌ بهمن‌شير عبور كرده و از ناحيه‌ قبرستان به‌طرف شهر حمله نموده است و حالا فرماندهان و مسئولان جنگ دارند نقشه‌ دفع حمله را مي‌كشند؛ مثل اين‌كه سرنوشت خرمشهر دارد به‌سراغ آبادان هم مي‌آيد.

منبع: حصرشکنان، عسگری، شاداب، 1392، سوره سبز، تهران

 


1. اين موضوع صد در صد خلاف واقعيت است كه مستندات تاريخي نيز آن را اثبات نموده‌اند. قبل از ايجاد كشور عراق، اين دو شهر وجود داشتند. تاريخ گواه است كه در زمان‌هاي دور، كاخ شاهان ساساني در نزديكي بغداد بوده و ايوان كسري يادگاري از آن دوران است.

2. فرماندهی اروند از 27 مهر 1359 موجودیت یافت و در 29 مهر 1359 حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله العالي) نماینده امام(ره) در شورای عالی دفاع، سرهنگ حسنعلی فروزان، فرمانده ژاندارمری کل کشور را به‌عنوان فرمانده این ستاد معرفی نمود تا بین رزمندگان ارتش و سپاه هماهنگی بیشتر ایجاد کند و ستاد مزبور را سازماندهی نماید. این ستاد، از افسران نيروي دريايي و سیزده نفر از افسران نیروی زمینی تشکیل گردیده و فعاليت‌هاي اطلاعاتي و عملياتي خود را زير نظر لشكر92 انجام مي‌داد (تقویم تاریخ ... ، جلد دوم، بازی 620).

3. سرهنگ نصیر شکرریز به سال 1317 در شهر بهبهان متولد شد. تحصیلات خود را تا پایان دوره متوسطه در این شهر گذراند و دیپلم ریاضی گرفت. سپس وارد دانشکده افسری شد و با رتبه اول در رسته توپخانه دانش آموخته شد. او در نیروی زمینی ارتش با شاخه انقلابی ارتش، متشکل از شهیدان نامجو، آیت، باهنر، چمران، اقارب‌پرست، صیادشیرازی پیوند خورد و به فعالیت‌های انقلابی روی آورد. او همچنین تحصیلات خود را ادامه داد و در رشته مهندسی نقشه‌برداری، كارشناسي‌ارشد گرفت. با آغاز جنگ تحمیلی، شکرریز به جبهه‌های جنوب شتافت و در آبادان و خرمشهر مشغول فعالیت شد و فرماندهی ستاد عملیاتی اروند را به‌دست گرفت. مرحوم شكرريز، در طول 9 ماه حضور خود در جبهه‌های خرمشهر و آبادان، چند بار مجروح شد. با شهادت امير سرلشكر نامجو بر اثر سانحه هوایی، شکرریز به تهران بازگشته و یک‌سال بعد بازنشسته ‌گرديد. سرهنگ شکرریز پس از بازنشستگی به‌دعوت آقاي عبدالله جاسبی به دانشگاه آزاد رفت و به تأسیس آن کمک کرد و به‌مدت 13 سال ریاست دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران را برعهده داشت. او سرانجام در تیر ماه 1385 بر اثر عارضه قلبی وفات یافت (كاظمي،114:1389). شكرريز، فردي است كه ارتشبد نعمت‌الله نصيري را دستگير و به دفتر امام(ره) تحويل داده است. در رسيد نصيري چنين نوشته بود.«يك رأس حيوان به‌نام ارتشبد نصيري توسط نصير شكرريز به دام افتاد و تحويل مدرسه رفاه گرديد.» (همان:225)

4. سرلشکر حسین حسنی‌سعدی، متولد سال 1320 در کرمان كه در مهر 1343 به درجه‌ ستوان دومی نائل مي‌گردد، سپس دوره‌های مختلف هوابرد، پیاده، خمپاره‌انداز، عالی و سایر دوره‌های نظامی را طی و مدتی نیز به‌عنوان استاد تاکتیک در قسمت‌های آموزشی ارتش خدمت می‌کند. در طول خدمت، ايشان را استاد بي چون و چراي خمپاره مي‌دانستند. اميرحسنی‌سعدی، در طول خدمت مشاغلی همچون فرماندهی لشکر21 حمزه و فرماندهی قرارگاه عملیاتی نیروی زمینی در جنوب را به عهده داشته است. ايشان در مرداد 1364 ضمن عهده‌دار بودن این سمت به معاونت آموزشی نیروی زمینی منصوب و سپس فرماندهي نيروي زميني را برعهده مي‌گيرند. بعد از آن به دفتر مشاورين فرماندهي معظم كل قوا منتقل و در حال حاضر نيز به‌عنوان معاون هماهنگ كننده‌ ستاد كل نيروهاي مسلح مشغول به انجام وظيفه هستند. امير حسني‌سعدي در طول خدمت به لحاظ لیاقت و شایستگی بارها مورد تقدیر و تشویق قرار گرفته و در طول جنگ تحمیلی نیز همواره در جبهه‌های نبرد حضوری فعال و مستمر داشت و سه نشان فتح نيز دريافت نموده‌اند.

5. فرماندهي معظم كل قوا، حضرت امام خامنه‌اي(مدظله العالي)، در حاشيه‌ صفحه‌ی 71 از كتاب «تجاوز كه آغاز شد» كه مجموعه‌اي از خاطره‌ و گردآوري سيد محسن علامه بوده و از سوي بنياد حفظ آثار و ارزش‌هاي دفاع مقدس نيروي زميني سپاه پاسداران انقلاب اسلامي به چاپ رسيده است، در ارتباط با امير كهتري و نقش ايشان در نجات آبادان چنين مرقوم فرموده‌اند: «در اين ماجراي مهم و تعيين كننده يك گردان از ارتش نيز نقش بسيار اساسي داشت و فرمانده‌ آن به‌نام سرهنگ كهتري همان روزها به‌خاطر مقاومت شجاعانه و فداكارانه‌اش خيلي معروف شد. كاش از اين‌ها هم در اين نوشته يادي شده بود.» حضرت آيت‌الله جمي نيز عنوان داشته‌اند: «سرهنگ كهتري حقاً، حق عظيمي بر آبادان دارد و شهامت و فداكاري و كارداني‌اش عامل مؤثري براي نجات آبادان و شكست بعثي هاي كافر گرديد.» (كاظمي:162)

6. سرتیپ منوچهر کهتری فرزند غلامعلی در 14 بهمن 1314 در کرمانشاه متولد شد. پس از گذراندن مقاطع ابتدایی و متوسطه در کرمانشاه در سال 1332 وارد مدرسه‌ نظام شد و در 1335 با درجه‌ ستوان دومي در رسته‌ پیاده دانش‌آموخته شد و پس از طی دوره‌ مقدماتی به لشکر 7 کرمانشاه منتقل گردید. در فاصله‌ سال‌های 1337 تا 1339 در هوابرد تهران مشغول به خدمت بود. در سال‌های 43 – 1342 وقتی اختلاف بین رژیم شاه و عراق عمیق شد، او همراه گردان 119 پیاده زرهی به مناطق ‌غربی کشور «ارتفاعات بازرگان» برای جنگ با نیروهای عراقی اعزام شد. آنها توانستند نیروهای عراقی را شکست دهند و 24 تن از نیروهای نظامی عراق را به اسارت بگیرند. وی هم‌چنین، در نيروهاي مأمور به پیمان‌هاي سنتو و سیتو حضور داشت. در سال 1351 به لشکر77 خراسان منتقل شد. با پیروزی انقلاب و شدت گرفتن تحرکات گروه‌های ضدّ انقلاب او به‌همراه گردان تحت امرش (گردان 153 پیاده) مأموریت یافت تا به شمال‌غرب کشور و مهاباد برود. آن‌ها در این مأموریت موفق به بازپس‌گیری پادگانی شدند که به‌ دست تعدادی از ضدّ انقلاب اشغال شده بود و در شرايطي به قوچان باز مي‌گردد كه حتي يك سرباز زخمي هم نداشت. پس از شروع جنگ تحمیلی کهتری با گردان خود از قوچان به‌سوی مناطق جنگی جنوب حرکت کرد و پس از جا به جایی‌های متوالی سرانجام به آبادان رسید. 48 ساعت بعد از ورود گردان153 پیاده به آبادان، خرمشهر سقوط کرد. برخی کارشناسان نظامی معتقدند اگر موانعی بر سر راه این گردان ایجاد نمی‌شد و اين گردان یک هفته زودتر به خوزستان می‌رسیدند، شايد خرمشهر سقوط نمی‌کرد.

با ورود عراقی‌ها از منطقه‌ ذوالفقاری، سرهنگ کهتری به‌همراه نیروهای خود به آن منطقه اعزام شد و توانست به‌رغم مشکلات و کمبود مهمّات، نیروهای دشمن را به عقب براند و شکست سختی به آنها بدهد و آبادان را از خطر سقوط حتمی نجات دهد. کهتری در طول حضور خود در منطقه‌ ذوالفقاری چندین بار مجروح شد، اما با وجود اين، منطقه را ترک نکرد و به‌دفاع مشغول شد. او در عملیات ثامن‌الائمه(ع) که منجر به شکست حصر آبادان شد، فرمانده‌ قرارگاه عملیاتی آبادان بود. كهتري پس از عملیات فتح‌المبین و بیت‌المقدس به قرارگاه غرب در کرمانشاه منتقل شد و هنگام عملیات مرصاد، تحت نظر شهید صیادشیرازی وارد کارزار با گروهك منافقین شد. بعد از عملیات مرصاد وی به شمال‌غرب اعزام گردید و تا سال 1370 در آنجا مستقر بود. پس از آن به مشهد بازگشت و به فرماندهی قرارگاه شمال‌شرق منصوب شد و سرانجام در اول اردیبهشت 1374 بازنشسته گرديد. امير کهتری به‌پاس رشادت‌هایش در دفاع مقدس مفتخر به‌دریافت نشان درجه‌ یک فتح نيز شد (كاظمي،1389: صص374 و 375).

1398/4/25 12:12:36 106 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
دلایل علاقه‌ بعثيون در تسخير آبادان نیروهای متجاوز بعث عراق، 19روز بعد از هجوم سراسری به کشور جمهوری اسلامی ایران، در منطقه‌ شمال شرقی خرمشهر از رودخانه‌ کارون گذشته و محور اهواز ـ آبادان را در شرق رودخانه قطع کردند و به اين ترتيب راه ارتباطی جزیره‌ آبادان را با اهواز به¬کلی مسدود نمودند. در ادامه، با پیشروی تدریجی از سمت جنوب، به جاده‌ ماهشهرـ آبادان رسیدند
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015