• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

حصرشکنان-26


شروع جنگ تحميلي عراق عليه ايران و بازخواني چند عمليات

در ساعت 12:30 روز 31 شهريور سال 1359(22سپتامبر1980) عراق به­طور رسمي و علني با ملت مسلمان ايران وارد جنگ شد و ارتش اين كشور هجوم وسيع و از پيش سازماندهي شده‌اي را با وارد عمل نمودن 192 فروند جنگنده، 12 لشكر مجهز پياده و زرهي و 30 تيپ مستقل به داخل قلمرو زميني، هوايي و دريايي جمهوري اسلامي ايران آغاز كرد.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

در استان‌هاي كرمانشاه، ايلام و خوزستان جبهه‌اي به­طول 1200 كيلومتر را عليه ايران گشود. صدّام به عدنان خيرالله مي‌گويد تا نيم ساعت ديگر كمر ايران خواهد شكست. اين تصور صدّام كه حكايت از باورهاي وي مبتني بر وقوع يك جنگ كوتاه مدت بود، به هشت سال جنگ خونين انجاميد و اين در حالي بود كه تنها لشكر81 زرهي، لشكر92 زرهي، تيپ84 پياده‌ خرم‌آباد و تيپ37 زرهی را در برابر خود داشت كه استعداد كل اين يگان‌ها كمتر از 50 درصد بود.

نيروي زميني ارتش ايران با همين عناصر موجود، مقاومت دليرانه‌اي را با پشتيباني نيروي هوايي و هوانيروز و با توجه به حضور مؤثر سپاه پاسداران و نيروهاي مردمي در مقابل ارتش مجهز و پيشرفته‌ عراق به نمايش گذاشت كه دشمن را مات و مبهوت مقاومت و پايداري خود نمود. نيروهاي رزمنده‌ ارتشي و مردمي ايران با اجراي عمليات تأخيري توانستند در موقعيت مناسب پدافندي، ارتش متجاوز عراق را از ادامه‌ پيشروي بيشتر      به­سوي اهداف از پيش تعيين­شده باز دارند و به­جز در محدوده‌ خرمشهر و سوسنگرد، در ساير مناطق، عراقي­ها را ناگزير به اتخاذ پدافند اجباري و زمين‌گير كنند.

در همان روز و در منطقه‌ خرمشهر، ‏پس از حملات هوایی، حملات نیرو‏های زمینی عراق نيز شروع شد و بارانی از آتش بر خرمشهر و آبادان فروریخت و شهرها در آتش و دود ­غرق شدند. در زمان هجوم ‏ناجوانمردانه‌ دشمن به جنوبی‌ترین بخش کشور، يگان‌هايي از لشکر92 ‏زرهی اهواز، پایگاه دریایی خرمشهر، نیرو‏های مردمی و بسیجی و هنگ ژاندارمری خسروآباد، از شلمچه تا دهانه‌ خروجی اروندرود به­طول 100 ‏کیلومتر را پدافند می‌کردند. ابتدا دشمن با ‏اجرای آتش توپخانه، تانک و خمپاره­انداز پاسگاه‏های مرزی، جاده‌ خرمشهر ـ اهواز، پاسگاه کیلومتر25 ‏و پاسگاه شلمچه را بمباران و پیش روی خود را شروع کرد.

نيروي دريايي ارتش نیز با تشکیل قرارگاه عملياتي[1](نیروی رزمی 421) در منطقه‌ دوم دریایی بوشهر و همچنین قرارگاه ‏دریاساحل(دس) در منطقه‌ یکم دریایی بندرعباس و سازماندهی گروه‌های رزمی(شناوری، تکاوری و هوادریا) همه‌‌ عملیات‌های دریایی را عليه متجاوزين بعثي هدايت می‌نمود. نيروهای مستقر در نوار مرز در امتداد اروندرود مواضع دشمن در بصره را زير آتش گرفتند. در اثر آتش توپخانه‌ نيروهای خودی، تأسيسات نفتی واقع در نفت خانه‌ عراق به­کلی منهدم شد. ذكر اين نكته ضروري است كه در اين تاريخ، يگان‌های نيروی زمينی به همراه نيروهايي از ژاندارمری و سپاه پاسداران در سرتاسر مرز عراق درگير بودند[2].

 به­رغم غافلگيري اوليه در تهاجم هوايي دشمن، با آتش زمين به هواي يگان‌هاي پدافند هوايي ارتش، مهاجمان بعثي توفيق چنداني در آسيب رساندن به توان هوايي كشور كسب نكردند و تعدادي از هواپيماهاي مهاجم نيز ساقط شدند. مقام معظم رهبری(مدظله العالي) که در آن زمان نماینده‌ حضرت امام(ره) در شورای عالی دفاع بودند، در ارائه‌ گزارش خود به مجلس در اول مهر 1359 به توان بالای پدافند هوایی در جنگ و ساقط نمودن هواپیمای میگ عراقی به­وسيله‌ پدافند هوایی و اسارت خلبان آن اشاره می­کنند[3].

سرلشکر عراقی (وفیق السامرایی) از مسئولان استخبارات عراق درباره‌ حمله‌ هوایی عراقی‌ها در 31 شهریور 1359 می­گوید: «با فرارسیدن شب معلوم شد که نتیجه‌ حمله هوایی ما ناامیدکننده است. همه‌ زیانی که به ایران وارد شده ‌بود، انهدام یک هواپیمای جنگنده و یک هواپیمای مسافربری بود؛ درحالی که ما یک فروند هواپیمای­ بمب­افکن سنگین توپولوف 16 را از دست دادیم.[4]»

در اين روزها، واكنش تيزپروازان نيروي هوايي بسيار جالب توجه و مؤثر بوده است. بعثيون عراقي با اين ذهنيت كه به­واسطه‌ كشف كودتاي نقاب، نيروي هوايي به­عنوان يكي از عاملان اصلي در مظان اتهام قرار داشته و از پرواز خلبان­ها جلوگيري مي­گردد، فضاي آسمان جنگ را در سيطره كامل خود مي­ديدند. اين موضوع كه توسط ژنرال حمداني نيز مورد تأييد و اشاره قرار گرفته است (وودز،235:1389)، تنها به عراقي­ها اختصاص نداشت. حتي عده­اي از خودي­ها نيز بعد از گذشت اين­همه سال، بدون آن كه توضيح بدهند، «اين رفتار ولايتمدارانه و شهادت­طلبانه‌ خلبانان و به­طوركلي نيروي هوايي در روزهاي اوليه‌ جنگ و ادامه‌ آن تا پايان دفاع مقدس چگونه توجيه­پذير است»، در جهت به چالش كشيدن اين نيرو (به­خصوص درباره‌ كودتاي نقاب) اقدام و وجهه‌ آسماني آنها را كه در 19 بهمن سال 1357 كسب نمودند، تخريب مي­نمايند[5].

هم‌چنین پرواز چهار فروند هواپيماي جنگنده‌ اف-4 در فاصله‌ زماني دو ساعت بعد از تهاجم گسترده‌ هوايي بعثيون كه از پايگاه بوشهر به پرواز درآمده و پايگاه هوايي شعيبيه را بمباران نمودند و در فاصله­اي كمتر از 10 ساعت از تهاجم نيروي هوايي ارتش بعث عراق، اولين موج حملات كوبنده نهاجا با به­كارگيري 200 فروند هواپيماي شناسايي و رهگير، سوخت­رسان، شكاري، شكاري بمب­افكن و ديگر هواپيماهاي سبك و سنگين     به­عنوان پشتيباني­كننده‌ طرح موسوم به نبرد البرز (كمان99) را با مشاركت جمع زيادي از خلبانان شجاع نيروي هوايي ارتش آغاز نمودند و تعداد 140 فروند هواپيماي جنگنده را در دسته­هاي 3 يا 4 فروندي به عمق خاك عراق اعزام کردند تا اهداف خود را در 9 شهر مهم بصره، ام­القصر، ناصريه، كوت، بغداد، حبانيه، كركوك، اربيل و موصل مورد اصابت قرار دهند و خط باطلي بر تمامي باورهاي بعثيون بكشند[6] (بهنام­گهر،1390: 109 و 108).

تأثير اين عمليات منحصربه­فرد دفاع مقدس در حدي بود كه صدّام حاضر نمي­شود راجع به آن صحبت کند و تمام ادعاهاي وي مبني بر فتح سه روزه‌ خوزستان و انجام مصاحبه در تهران به يأس مبدل مي­گردد.

لازم به ­ذكر است كه از ميان 390 نفر خلبانان شركت­كننده در اين عمليات، تعداد 137 نفر در طول دفاع مقدس و بعد از آن به­درجه‌ رفيع شهادت نائل شده­اند، 43 نفر رنج سال­هاي اسارات را سپري کردند، 12 تن به درجه‌ جانبازي مفتخر شدند­ و تنها 6 نفر به طور عادي درگذشته و به رحمت ايزدي پيوسته­اند. همچنين، تعدادي از خلبانان شركت كننده در اين عمليات، در طول چند ماه گذشته به­صورت عادي يا غيرعادي از خدمت رها شده بودند، اما با شروع تجاوز رژيم بعث و بنا به تعصب و ميل شخصي، به‌سرعت خود را به پايگاه­هاي آخرين محل خدمت خود رساندند و بدون هيچ فوت وقتي در اين عمليات شركت نمودند[7].

بعد از انجام اين عمليات، روزنامه‌ جمهوري اسلامي در تاریخ 17/7/1359 به نقل از روزنامه‌ «لوماتن» چاپ فرانسه درباره‌ نيروي هوايي مي­نويسد: «ورزيدگي و هوشياري نيروي هوايي ايران تعجّب همگان را برانگيخت.»

يكي ديگر از حملات اوليه و قهرمانانه‌ نيروي‌هوايي ارتش در عمق خاك عراق، مورد اصابت قرار دادن پايگاه هوايي «الوليد» در غرب عراق و نزديك به مرزهاي اردن بود كه رژيم بعث، تعداد زيادي از هواپيماهاي خود را براي مصون ماندن از برد هواپيماهاي جنگنده‌ ايران در اين پايگاه مستقر و در واقع پنهان كرده بود.

در پانزدهم فروردين سال 1360 يك اسكادران هشت فروندي از شكاري بمب‌افكن‌هاي اف-4 كه با 13 فروند هواپيماي شكاري، سوخت‌رسان و گشتي هوايي حمايت مي‌شدند، در يك طرح عملياتي بسيار دقيق و با دوبار سوخت‌گيري هوايي، خود را به پايگاه مزبور رساندند و تعداد زيادي هواپيما، باندهاي پرواز و آشيانه‌هاي استقرار هواپيما را منهدم کردند. اين مأموريت 5/5 ساعت طول كشيد و يك فروند هواپيماي فانتوم خودي كه خلباني آن را شهيد خضرايي عهده‌دار بود، مورد اصابت واقع شد و مجبور به فرود اضطراري در فرودگاه پالميراي سوريه گرديد.

همچنين، این نیرو با راه‌اندازي توپ‌هاي 35 ميلي‌متري اورليكن و توپ‌هاي 23 ميلي‌متري و موشك‌هاي زمين به هواي راپير و هاگ، سامانه‌ پدافند هوایی خود را در دفاع از حريم هوايي پايگاه‌هاي هوايي و ايستگاهي رادار و برخي مكان‌هاي مهم و راهبردي كشور مانند جماران كه محل سكونت و مقرّ بنيان‌گذار جمهوري اسلامي ايران بود، به­خدمت جنگ درآورد و به‌عنوان نخستين نيروي مسلح كشور، وارد جنگ تمام عيار گردید و خيلي زود توانست تلفات زيادي را به نيروي هوايي دشمن وارد آورد.

در ارتباط با عملكرد نيروي هوايي، آقاي هاشمي رفسنجاني كه در طول جنگ، مدتي فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء(ص) را برعهده داشتند، چنين عنوان نمودند: «نیروی هوايي ارتش در آن مقطع زماني بسيار خوب عمل کرد و به­راستي ضربه‌ نخست را اين نيرو وارد ساخت و گاهي براي جلوگيري از پيشروي دشمن، نقش نيروي زميني را نیز به‌عهده گرفت. نيروي هوايي با بيش از 150 پرواز به ­داخل عراق، ضربه کاري اقتصادي، فنّي،‌‌ تدارکاتي و رواني در پشت جبهه‌ دشمن وارد و انهدامي وسيع را ايجاد کرد. صنعت نفت عراق از کار افتاد و در جبهه­ها از پيشروي نيروهاي عراقي جلوگيري شد.» (مديريت حفظ آثار و ارزش­هاي دفاع مقدس نهاجا، آلبوم موزه‌ دفاع مقدس، 3:1388)

در دوم مهر ماه، آفند متقابل يگان‌هايي از تيپ1 لشكر81 زرهي، عناصري از ژاندارمري و نيروهايي از سپاه پاسداران در منطقه‌ ميمك (استان كرمانشاه) اجرا گرديد كه با وارد نمودن تلفات و خسارات به دشمن، 25 نفر اسير و 4 خودرو به غنيمت گرفته شد.

در چهارم مهرماه يگان‌هاي نظامي و نيروهاي مردمي، متجاوزان را از شهرهاي سرپل‌ذهاب و گيلان‌غرب بيرون کردند و تا ارتفاعات غربي اين دو شهر عقب راندند. در ششم مهر ماه يگان‌هايي از تيپ84 پياده‌ خرم‌آباد مستقر در دهلران، در منطقه «عين‌خوش» تك نموده و پاسگاه­هاي «نهر عنبر» و «ربوط» را تصرف كردند و عقبه‌ لشكر10 زرهي دشمن را مورد تهديد قرار دادند، در نتيجه لشكر عراقي به­جاي عبور از رودخانه‌ كرخه و ادامه‌ پيشروي مجبور به دفع تهديد عقبه‌ خود شد.

در منطقه غرب دزفول، دشمن بیشترین تلاش خود را از هفتم تا دهم مهرماه در چهار روز متوالي براي عبور از رودخانه‌ كرخه متمركز كرد، ولي در اثر مقاومت نيروهاي خودي موفقيتي به­دست نياورد. توفيق دشمن در اين تلاش نيز به معناي تسلط بر جاده‌ انديمشك ـ اهواز بود كه مي­توانست منشأ به­وجود آمدن فاجعه­اي ديگر شود.

 

منبع: حصرشکنان، عسگری، شاداب، 1392، سوره سبز، تهران

 

 

 


1. در 23 شهریور 1359، جانشین فرمانده‌ نیروی دریایی ارتش از تهران به بوشهر می‌رود و قرارگاه مقدم جنگ نیروی دریایی را به­نام «نیروی رزمی421» به فرماندهی «ناخدا مدنی نژاد» تشکیل مي­دهد. سپس تمامی نیروهای رزمی و همه‌ امکانات نیروی دریایی همراه افسران زبده از تهران به بوشهر انتقال داده شده و در اختیار اين قرارگاه قرار مي­گيرند. اين گروه تا پايان جنگ و به­خصوص در سال­هاي اول، منشأ خدمات بسياري در حوزه‌ دفاع مقدس شده است.

1. سپاه پاسداران از عمليات ثامن­الائمه(ع) ساختار رزمي یافتند و با گردان شروع نمودند. تا قبل از اين تاريخ، حضور برادران سپاه در قالب گروهي بود كه به­طور معمول اين گروه­ها، از صد نفر تجاوز نمي­کردند و بالاترين استعداد سازماني ژاندارمري نيز هنگ ­بود كه هيچ‌گاه در اين حد حضوري در دفاع مقدس نداشتند و حداكثر در رده‌ گردان و با استعدادي كمتر از يگان­هاي ارتش و در كنترل عملياتي آنها در مرزها حضور مي­يافتند.

2. این هواپیما با آتش موشک زمین به هوای راپیر درحوالی استان ایلام و در راه عزیمتش برای بمباران پایگاه هوایی اصفهان سرنگون شد و کلیه‌ خدمه‌ آن به هلاکت رسیدند.

3. خلبانان اسير عراقي در اولين روزهاي تحميل جنگ به ايران عبارت بودند از: سرگرد فايز فتحي صبري، حسين الغراوي، سرگرد محمد حميد طه، ستوان­يكم هاشم فزع سمير الديمي، ستوان­يكم سامي احمد زاهد البغدادي و ستوان توفيق هاشم سقر مبارك (روزنامه‌ كيهان، دوره‌ دوم، جلد هفتم: از اول مرداد1359 تا پايان مهرماه 1359).

1. بسيار ديده و شنيده مي­شود كه در ارتباط با كودتاي نقاب اظهار مي­گردد: «در اين كودتا برخي از عناصر ارتش، به‌ويژه نيروي هوايي نقش اصلي را ايفا ­كردند.» ترديدي نيست اما اگر گفته شود تعدادي از خلبانان، خداپسندانه­تر و به‌واقعيت هم نزديك­تر خواهد بود؛ چرا كه در نيروي هوايي تعداد قابل زيادي (بسيار بيشتر از كادر پروازي) كاركنان پدافندي مشغول به خدمت بودند كه در اين غائله شركتي نداشتند. بديهي است كه حفظ آبرو و حرمت اين كاركنان و ساير خلبانان خدوم الزامي است. نبايد فراموش کرد كه مجموع خلبانان شركت كننده در اين كودتا كمتر از شصت نفر بودند و اين در حالي است كه حدود دو ماه بعد از خنثي شدن كودتا، حدود 400 نفر خلبان با هواپيماهاي جنگنده‌ كامل مسلح به خاك عراق يورش برده و اهداف مورد نظر را بمباران مي­کنند. بيشترين درصد آماري خلبانان مجروح، اسير و شهيد نيز مربوط به چند ماه اول آغازين جنگ است.

2. با شروع جنگ تحميلي، تعدادي از خلبانان نيروي هوايي كه به دلايل مختلف از خدمت خارج شده بودند، به كنار همرزمان‌شان بازگشته و در اين دفاع مقدس شركت جستند. از جمله اين خلبانان، مي­توان از سرهنگ بهروز نقدي­بيك، سرلشكر خلبان شهيد ابوالفضل مهديار، سرلشكر خلبان شهيد غفور جدّي، سرلشكر شهید سیدعلی اقبالی دوگاهه و سرلشكر خلبان شهيد چنگيز سپهر نام برد.

 شهيد چنگيز سپهر در آغازين روزهاي جنگ به دزفول آمد و نقش مهمي را در نجات پايگاه هوايي دزفول ايفا نمود و سرانجام، در تاریخ 13/7/1359 به شهادت ­رسيد. سرلشكر شهید اقبالی دوگاهه نيز كه در ابتداي سال 1359 از خدمت رها شده بود، با شروع تجاوز عراق به­خدمت باز­گشت و چندي بعد در يك پرواز عملياتي در تاریخ 02/08/1359 در حوالي موصل هدف قرار گرفت و سقوط كرد. بعثيون عراقي، شهيد اقبالي را كه با چتر بيرون پريده بود، دستگير و بلافاصله و در همان صحنه، به دو خودرو بسته و آرام آرام در خلاف جهت مي­رانند تا پس از دقایقی پیکرش به چند قسمت تقسیم گردد. سپس قطعات پيكر مطهرش را در دو گورستان زبیر موصل و نینوا به­خاک مي­سپارند. در سال 1381 و بعد از 22 سال، قسمتی از پیکر اين شهيد مظلوم به آغوش وطن بازمی‌گردد و در قطعه‌ شهدای خلبانان شکاری بهشت زهرای تهران، در جوار دوستان هم­رزمش آرام مي­گيرد (نمكي،39:1389).

1. تعدادي از اين خلبانان، تحت شرايطي در اين عمليات شركت کردند كه از لحاظ اداري، روال قانوني آنها براي بازگشت به­خدمت انجام نشده بود. به­عبارتي صريح، پايور شاغل به­طور رسمي نبودند و بسيجي­وار به نيروي هوايي بازگشتند و بدون هيچ ادعايي، لباس رزم پوشيدند و در مواجهه با دشمن بعثي، شربت شهادت را نوشيدند. نكته‌ حائز اهميت آن است كه بيشتر اين دسته از شهدا، قبل از آن­كه امور اداري بازگشت آنها به­خدمت تمام شود و دوباره حق و حقوق خود را دريافت کنند، به فيض عظماي شهادت نائل گرديدند.

1398/4/17 13:1:37 185 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
شروع جنگ تحميلي عراق عليه ايران و بازخواني چند عمليات در ساعت 12:30 روز 31 شهريور سال 1359(22سپتامبر1980) عراق به­طور رسمي و علني با ملت مسلمان ايران وارد جنگ شد و ارتش اين كشور هجوم وسيع و از پيش سازماندهي شده‌اي را با وارد عمل نمودن 192 فروند جنگنده، 12 لشكر مجهز پياده و زرهي و 30 تيپ مستقل به داخل قلمرو زميني، هوايي و دريايي جمهوري اسلامي ايران آغاز كرد.
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015