• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
نرم افزارهای کاربردی موبایل
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

توپخانه در سد و تثبیت متجاوز (38)


اجرای آتش توپخانه تا نزدیکی‌های ظهر ادامه داشت و خوشبختانه با کمک خداوند بزرگ و قادر و با تلاش و شجاعت یگان‌های دلاور تیپ، نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و گروه‌ جنگ‌های نامنظم شهید چمران و جدیت و دقت نیروهای رزمندۀ یگان‌های توپخانه در اجرای آتش پشتیبانی مؤثر، عناصر دشمن از شهر سوسنگرد و اطراف آن بیرون رانده شدند و تیپ2 زرهی با پاک‌سازی جادۀ حمیدیه سوسنگرد، در شهر سوسنگرد و قسمت‌های شمال، غرب و جنوب آن مستقر شد.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

عملیات آفندی شکست محاصرۀ سوسنگرد و آزادسازی آن

«تاریخ اجرای عملیات: 26/08/1359»

 

مقدمه

اقدامات تجاوزکارانۀ ارتش مزدور عراق در آغاز تهاجم سراسری به مناطق مرزی استان خوزستان و چگونگی عملیات نیروهای خودی برای توقف و سرانجام سد دشمن در این منطقۀ عملیاتی در بالا شرح داده شد. اما از آنجا که برابر تجزیه و تحلیل بعضی از صاحب‌نظران، با اجرای عملیات آزادسازی سوسنگرد، تثبیت نسبی نیروهای دشمن در این منطقه و درواقع در کل مناطق جنگی جنبۀ عملی به خود گرفت؛ عملیات آزادسازی سوسنگرد را در این بخش تشریح می‌کنیم تا نقطۀ پایانی برای مرحلۀ تثبیت و زمین‌گیر شدن دشمن باشد. هرچند، بعد از این تاریخ نیز دشمن اقدامات مذبوحانه‌ای برای قرار گرفتن در وضعیت برتر و نگهداری مناطق اشغالی، در کلیۀ جبهه‌های نبرد انجام داد؛ ولی از این پس، اقدامات تهاجمی نیروهای ایرانی نیز برای تثبیت بیشتر دشمن و آماده کردن شرایط لازم برای اجرای عملیات آفندی گسترده به‌منظور بیرون راندن دشمن از خاک کشورمان و کشاندن جنگ به سرزمین دشمن شروع شد.

 

    

خلاصه اقدامات دشمن در جبهۀ میانی

ارتش متجاوز عراق در تاریخ 31/6/1359 در حملۀ سراسری خود، توانسته بود از مسیر حلفائیه- بستان به منطقۀ ارتفاعات الله‌اکبر وارد شده و قسمت‌های غربی و جنوبی آن را در شمال کرخه تصرف کند؛ در جنوب کرخه نیز با گذشتن از پل سابله، سوسنگرد را از طرف غرب آن محاصره کرده بود.

در تاریخ 8/7/1359 نیروهای دشمن از مسیر شمال کرخه‌کور– ابوحمیظه- سید نعیم- طراح، توانستند سوسنگرد را از شرق آن محاصره و جادۀ سوسنگرد– حمیدیه را قطع کنند. اما با تلاش و پایمردی یگان‌های سپاه پاسداران و گروه‌ جنگ‌های نامنظم شهید چمران و ژاندارمری، نتوانستند واردشهر شده و آن را تصرف کنند.

در تاریخ 24/8/1359 دشمن موفق شد شهر سوسنگرد را از چهار طرف شمال، جنوب، غرب  و شرق کاملاً محاصره کند. (نقشۀ‌ شماره 5)

در تاریخ 25/8/1359 نیروهایی از دشمن موفق شدند از شرق و جنوب سوسنگرد وارد شهر شوند که با مقاومت نیروهای پدافند کنندۀ این شهر مواجه شدند و درگیری‌ها به‌صورت خیابانی و تن به تن بین نیروهای مدافع شهر و نیروهای متخاصم درآمد.

نقشۀ شماره 5، چگونگی محاصرۀ سوسنگرد توسط نیروهای متجاوز در تاریخ 25/8/1359

شرح عملیات آزادسازی سوسنگرد

برابر دستورهای صادره، در تاریخ 7/8/1359 تیپ2 زرهی دزفول، ازجمله گردان320 توپخانه که کمک مستقیم آن بود، از زیر امر لشکر21 پیاده خارج و بعد از استقرار در منطقۀ تجمع در غرب دوکوهه و رفع بعضی اشکالات، طبق برنامۀ اعلام شده، حدود 14 یا 15 آبان‌ماه، خودروهای چرخ‌دار از طریق جادۀ دزفول– شوشتر و خودروهای شنی‌دار به‌وسیلۀ قطار از اندیمشک به طرف اهواز حرکت کردند. آنها عصر همان روز به اهواز رسیده و در جنگل‌های اطراف کارخانۀ قند اهواز به حالت تجمع و انتظار مستقر شدند. سپس ضمن رفع بعضی از کمبودها و تعمیر و نگهداری توپ‌ها، منتظر اجرای مأموریت جدید شدند. چند روز طول کشید تا مأموریت جدید ابلاغ شود و سرانجام دستور حرکت به منطقۀ حمیدیه، برای آزادسازی سوسنگرد که قبلاً به‌صورت محرمانه به فرماندهان اعلام شده بود، صادر شد. بنابراین آتشبارهای گردان320 توپخانه پس از انجام عملیات شناسایی منطقه و انتخاب مواضع در دامنۀ ارتفاعات شمالی دشت آزادگان، برابر زمان‌بندی حرکت یگان‌های تیپ، محل استقرار خود در جنگل‌های کارخانه قند را ترک کرده و با عبور از حمیدیه و پل کرخه، در یک رفت و آمد سنگین خودرویی (در نزدیکی‌های پادگان دشت آزادگان)، در مواضع انتخاب شدۀ جدید مستقر شدند. در حین جابه‌جایی، در مسیر جادۀ اهواز– حمیدیه– سوسنگرد، رئیس‌جمهور وقت (بنی‌صدر) رفت و آمد می‌کرد و از فرماندهان سؤالاتی می‌پرسید. بعد از استقرار پاسگاه فرماندهی گردان و آتشبار‌ها در محل‌های تعیین شده و برقراری ارتباط و مخابرات، شناسایی بیشتر منطقۀ عملیات از حمیدیه به سمت سوسنگرد و انتخاب دیدگاه‌های مناسب انجام شد. همچنین هماهنگی لازم با گردان318 توپخانۀ 155م‌م خودکششی توپخانۀ لشکر92 و آتشبار130م‌م گردان343 توپخانه، به فرماندهی سروان شریف‌النسب و گردان388 توپخانۀ 175م‌م گروه33، به فرماندهی سرگرد آجوری انجام شد. سپس اقدام به انجام ثبت تیر روی نقاط مهم منطقۀ اشغال شدۀ دشمن شد و سرانجام، طرح‌ریزی پشتیبانی آتش و سایر امور مربوط به توپخانه در عملیات آفندی انجام شد.

قرار بود عملیات آزادسازی سوسنگرد در 25/8/1359 اجرا شود که بنا بر دلایلی اجرا نشد و اعلام شد که شروع عملیات بنا به دستور باشد. سپس در ساعات بعد از نیمه شب روز 25 آبان، ابلاغ شد که تک در ساعت 0500 روز 26/8/1359 شروع خواهد شد.

بنابراین عملیات آفندی تیپ2 زرهی با هدف آزادسازی سوسنگرد در ساعت 5 صبح روز 26/8/1359 آغاز شد و گردان320 توپخانه آتش تهیۀ خود را که با شرکت یگان‌های تقویتی (آتشبار 130م‌م و گردان318 توپخانه) و عمل کلی (گردان388 توپخانۀ گروه33) طرح‌ریزی کرده بود، رأس ساعت 5 صبح شروع کرد. این تیپ باتوجه به نیاز یگان‌های رزمی تیپ، به‌جای 20 دقیقه آتش تهیه که پیش‌بینی شده بود، به مدت 40 دقیقه آتش کرد (آتش تهیۀ طرح‌ریزی شده، یک بار دیگر تمدید شد) که با اجرای این آتش انبوه و کوبنده، تلفات و ضایعات قابل‌توجهی به نیروهای ارتش بعثی مستقر در اطراف سوسنگرد و به‌خصوص محور شرقی آن، وارد شد. در این عملیات، من با فرماندۀ گردان 256 تانک (سرگرد لهراسبی) که مأموریت تلاش اصلی را به‌عهده داشت، مستقیماً ارتباط بی‌سیمی داشتم و علاوه‌بر درخواست دیده‌بان توپخانه (ستوان‌دوم وظیفه رضایی)، به درخواست‌های او که به‌طور مرتب جلو رفته و پیشروی می‌کرد، پاسخ داده و آتش کوبنده گردان را بلند و بلندتر، به سمت اطراف سوسنگرد، روی دشمن در حال شکست و عقب‌نشینی، اجرا می‌کردیم.

 اجرای آتش توپخانه تا نزدیکی‌های ظهر ادامه داشت و خوشبختانه با کمک خداوند بزرگ و قادر و با تلاش و شجاعت یگان‌های دلاور تیپ، نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و گروه‌ جنگ‌های نامنظم شهید چمران و  جدیت و دقت نیروهای رزمندۀ یگان‌های توپخانه در اجرای آتش پشتیبانی مؤثر، عناصر دشمن از شهر سوسنگرد و اطراف آن بیرون رانده شدند و تیپ2 زرهی با پاک‌سازی جادۀ حمیدیه– سوسنگرد، در شهر سوسنگرد و قسمت‌های شمال، غرب و جنوب آن مستقر شد. موضوعی که هرگز از خاطرم محو نمی‌شود، این است که غرش حاصل از شلیک توپ‌های یگان‌های توپخانه در آن سپیده دم صبح، آنچنان ترس و هراسی در دل دشمن ایجاد کرد که نیروهای دشمن روحیۀ تدافعی خود را از دست دادند و با هجوم و ضربات کوبندۀ یگان‌های رزمی دلاور ما، با دادن تلفات سنگین، مجبور به عقب‌نشینی و ترک اطراف شهر سوسنگرد شدند. این خود یکی دیگر از افتخارات افسران، درجه‌داران و سربازان لایق، شایسته و ایثارگر گردان320 و سایر یگان‌های توپخانه در دوران دفاع مقدس است.

 من به‌عنوان فرمانده گردان توپخانۀ کمک مستقیم تیپ2 زرهی در عملیات پیروزمندانه سوسنگرد، به همکاری این کارکنان به خود می‌بالم و از همۀ آنها تا ابد سپاس‌گزارم. در این عملیات ستوان‌دوم وظیفه رضایی (یکی از دیده‌بانان گردان) شهید شد. روحش شاد و یادش گرامی باد.

 

چگونگی واگذاری مأموریت عملیات آفندی آزادسازی سوسنگرد به تیپ2 زرهی لشکر92

موضوعی که لازم است در اینجا به آن اشاره کنم، این است که در اجرای عملیات آزادسازی سوسنگرد، تأخیری احساس می‌شد و من و شاید سایر فرماندهان گردان‌های رزمی، تصور می‌کردیم این تأخیر به‌علت کمبودها و یا تغییر نوع مأموریت و امثال آن است؛ ولی بعد مشخص شد که رئیس‌جمهور وقت (بنی‌صدر) دستور عدم اجرای عملیات را به دلیل اینکه لازم است از تیپ2 زرهی لشکر92 در مأموریت دیگری استفاده شود، به فرماندۀ لشکر92 (سرهنگ قاسمی) صادر کرده بود. باتوجه به وضعیت وخیم و خطرناک شهر سوسنگرد که در محاصرۀ کامل دشمن بود و در تاریخ 25/8/1359 (یک روز قبل از اجرای عملیات آفندی نیروهای خودی) حتی عناصری از دشمن وارد شهر شده و درگیری‌های خیابانی هم بین آنها و مدافعان شهر به‌وجود آمده بود، پیش‌بینی می‌شد که در روز 26/8/1359 شهر سوسنگرد  قطعاً سقوط کرده و کاملاً به‌دست دشمن بیفتد. در این صورت، باتوجه به روحیۀ ددمنشانۀ نیروهای ارتش بعثی عراق، همۀ مدافعان شهر قتل‌عام می‌شدند. لازم به توضیح است که مدافعان شهر در این موقع عبارت بودند از: تعدادی از برادران بسیج و سپاه پاسداران و نیروهای ژاندارمری و شهربانی و چند نفر داوطلب مردمی دیگر، به‌‎خصوص نفرات گروه جنگ نامنظم شهید چمران که درمجموع حدود 500 نفر می‌شدند. این نفرات تا آن زمان توانسته بودند با حداقل وسائل و تجهیزاتی که در اختیار داشتند، دلاورانه از شهر دفاع کنند. در این شرایط مقام معظم رهبری (حضرت آیت‌الله خامنه‌ای) که در آن زمان نمایندۀ حضرت امام (ره) در شورای عالی دفاع بودند، تلفنی با سرهنگ قاسمی صحبت کرده و علت تأخیر را جویا و متوجه می‌شوند که دستور تأخیر را بنی‌صدر داده است. همچنین شهید چمران هم تلفنی با مرحوم سرهنگ امرالله شهبازی (فرماندۀ تیپ2) تماس گرفته  و علت تأخیر را سؤال می‌کنند که او هم جواب مشابه دریافت می‌کند. بنابراین مقام معظم رهبری به‌علت وضعیت حساس و خطرناک سوسنگرد، خیلی سریع در همان روز (25/8/1359) موضوع را به استحضار امام راحل می‌رسانند که بلافاصله دستور اکید امام (ره) به‌وسیله آیت‌الله اشراقی ابلاغ می‌شود مبنی بر اینکه: «سوسنگرد تا فردا باید آزاد گردد.» مقام معظم رهبری به استناد فرمایش امام (ره) طی نامه‌ای به فرمانده لشکر92 ابلاغ می‌کنند که جان نیروهای مستقر در سوسنگرد در خطر است و سوسنگرد به سرنوشت خرمشهر دچار می‌شود؛ عملیات باید فردا صبح انجام شود و چنانچه تعللی در این امر ایجاد شود، مسئولان مجازات خواهند شد. زیر رونوشت نامۀ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، شهید چمران هم در تأیید نظریۀ مقام معظم رهبری می‌نویسند: «جان 500 نفر جوان مدافع شهر در خطر بوده و قتل‌عام خواهند شد. قطعاً سوسنگرد به‌دست دشمن خواهد افتاد و تهدید اهواز صد در صد خواهد شد و من در این رابطه اعلام جرم می‌کنم.» وقتی این نامه به‌دست فرماندۀ لشکر92 می‌رسد، او هم بدون درنگ در اجرای فرمان امام (ره) و ابلاغ نامۀ کتبی و تأکید مقام معظم رهبری، دستور اجرای عملیات آفندی برای آزادسازی سوسنگرد را به سرهنگ شهبازی ابلاغ می‌کند.

اضافه می‌کنم، نیروهایی که از شهر سوسنگرد دفاع می‌کردند، سلاح سنگین نداشتند و فقط دارای 2 یا 3 قبضه خمپاره‌انداز، تعداد کمی تیربار بودند و نفرات هم فقط تفنگ معمولی داشتند. این افراد با استفاده از فرصت‌های مناسب، ضمن مقابلۀ همه روزه با دشمن و درگیری‌های پراکنده، توانسته بودند زیر آتش دشمن، در اطراف شهر سوسنگرد با بیل مکانیکی و لودر خاکریز ایجاد کنند و با استفاده از گونی‌های پر از خاک و شن، سنگر درست کرده و با ایجاد کانال‌های ارتباطی مناسب، اقدامات مربوط به دیده‌بانی و رصد حرکات و فعالیت‌های دشمن را انجام دهند. متأسفانه همه روزه تعدادی از این نیروهای دلاور و ایثارگر، شهید و یا زخمی می‌شدند و تنها آتش توپخانه پشتیبانی کنندۀ آنها، یک آتشبار 175م‌م برد بلند گردان388 توپخانۀگروه33 توپخانه بود. در قسمت شمال سوسنگرد نیز هر از گاهی، از آتش پشتیبانی گردان318 توپخانه که در اصل کمک مستقیم تیپ3 لشکر92 بود و در منطقۀ شمال کرخه، در ارتفاعات الله‌اکبر و  دهلاویه استقرار داشت، برخوردار می‌شدند.

در پایین صفحۀ، تصویر عین نامۀ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، خطاب به فرماندۀ لشکر92 زرهی و پی‌نوشت آن توسط شهید دکتر چمران درج شده است.

 (این ضمیمه، نسخه اصلی زمان عملیات نیست، بلکه مربوط به موارد به‌یاد ماندۀ من است.)

 

 

ضمیمه2 (طرح آتش پشتیبانی توپخانه صحرایی) به پیوست پ (پشتیبانی آتش) به دستور عملیاتی تیپ2 زرهی (عملیات سوسنگرد)

نسخه از نسخه تپه‌های صخره‌ای                    

تاریخ: 23/8/1359

مدرک: نقشۀ منطقۀ میانی خوزستان                                                           

سازمان رزمی:

  یگان‌های مانوری: تیپ2 زرهی، گردان148 پیاده؛ رزمندگان گروه جنگ‌های نامنظم (شهید)چمران، سپاه پاسداران و ژاندارمری

یگان‌های توپخانه: 

    - گردان320 توپخانه 155م‌م خودکششی

    - گردان318 توپخانه 155م‌م خودکششی 

    - یک آتشبار130م‌م از گردان343 توپخانۀ گروه33 توپخانه

    - یک آتشبار 175م‌م از گردان388 توپخانۀ گروه33 توپخانه                                    

1- وضعیت:

 الف- دشمن: دشمن با یک لشکر زرهی+ یک گروهان پیاده و یگان‌های نیروی مخصوص و نیروهای خلقی خود، سوسنگرد را محاصره کرده و قصد اشغال آن را دارد.

ب – خودی: تیپ2 زرهی لشکر92 مأموریت دارد در ساعت 0500 روز 26 آبان 1359 از گردان148 پیاده عبور و در محور اصلی جادۀ حمیدیه- سوسنگرد تک کرده و شهرسوسنگرد را از محاصرۀ دشمن آزاد کند.

2- مأموریت: گردان320 توپخانه همراه با سایر یگان‌های توپخانۀ تقویتی و عمل کلی مأموریت دارد عملیات آفندی تیپ را پشتیبانی آتش کند.

3- اجرا:

الف – تدبیرعملیات (کالک عملیات)- (نقشۀ شماره 6)

(1) مانور: تیپ2 زرهی با گردان256 تانک در شمال و گردان297 تانک در جنوب جادۀ حمیدیه-سوسنگرد، به‌عنوان تلاش اصلی و گردان105 مکانیزه تلاش پشتیبانی و گردان148 پیاده در احتیاط تک کرده و شهر سوسنگرد را آزاد می‌نماید. در این عملیات رزمندگان سپاه پاسداران و گروه (شهید) چمران در محور جنوبی جاده و شمال رودخانۀ کرخه عملیات تیپ را پشتیبانی می‌کنند. 

( 2) آتش: آتش تهیه به مدت20 دقیقه اجرا خواهد شد.

ب– سازمان برای رزم توپخانه:

   (1) گردان320 توپخانۀ 155م‌م خودکششی، کمک مستقیم تیپ2 زرهی

   (2) گردان318 توپخانۀ 155م‌م خودکششی، تقویت آتش گردان320 توپخانه و کمک مستقیم احتیاط هنگام درگیری:

   (3) آتشبارسوم گردان343 توپخانۀ 130م‌م، تقویت آتش گردان320 توپخانه

   (4) آتشبار یکم گردان388 توپخانۀ 175م‌م، عمل کلی

4- هماهنگی‌ها:

   الف-گردان318 توپخانه روی هدف‌های شمال سوسنگرد اجرای آتش نماید.

   ب – گردان388 توپخانه آتش‌های ضدآتشبار عملیات را اجرا نماید.

فرماندۀ تیپ2 زرهی- سرهنگ امرالله شهبازی

                                                 از طرف سرگرد حجت‌الله دهقان

لف‌ها:                         

لف الف- لیست آماج (در دسترس نمی‌باشد)

لف ب – کالک آماج (در دسترس نمی‌باشد)

لف پ – جداول آتش (در دسترس نمی‌باشد)

گیرندگان:

- فرماندهی توپخانه لشکر92- فرماندهی گردان318 توپخانه

- فرمانده گردان388 توپخانه

- فرماندهی آتشبار130م‌م

- افسران هماهنگ کننده و افسران رابط

(محل استقرار یگان‌های توپخانه در عملیات آزادسازی سوسنگرد، در نقشۀ شماره 7 نشان داده شده است.)

 

نقشۀ شماره 6، صف‌آرایی نیروهای طرفین درگیر و چگونگی مانور نیروهای خودی در عملیات آزادسازی سوسنگرد (مدرک: اطلس نبردهای ماندگار)

 

 

نقشۀ شمارۀ 7- محل استقرار یگان‌های توپخانه در عملیات آزادسازی سوسنگرد

در تاریخ 26/8/1359

 

منبع: توپخانه در سد و تثبیت متجاوز، نجفی راشد و همکاران، محمد، 1396، ایران سبز، تهران

1397/9/5 11:58:55 41 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
اجرای آتش توپخانه تا نزدیکی‌های ظهر ادامه داشت و خوشبختانه با کمک خداوند بزرگ و قادر و با تلاش و شجاعت یگان‌های دلاور تیپ، نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و گروه‌ جنگ‌های نامنظم شهید چمران و جدیت و دقت نیروهای رزمندۀ یگان‌های توپخانه در اجرای آتش پشتیبانی مؤثر، عناصر دشمن از شهر سوسنگرد و اطراف آن بیرون رانده شدند و تیپ2 زرهی با پاک‌سازی جادۀ حمیدیه– سوسنگرد، در شهر سوسنگرد و قسمت‌های شمال، غرب و جنوب آن مستقر شد.
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015