• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

عملیات پدافندی اروند-56


- مقدمه و کلیات

اختلاف مرزی ایران و عراق از زمان تعیین خط مرز در زمانی که کشور کنونی عراق جزء قلمرو حکومت عثمانی بود، آغاز گردید، ولی از تشکیل دولت کنونی عراق در 1920، که از تجزیه قلمرو حکومت عثمانی بعد از جنگ جهانی اول به وجود آمد، این اختلافات باقی ماند و بعد از کودتای 1958 و روی کار آمدن حکومت جمهوری در عراق، گردانندگان حکومت‌های کودتایی که از عبدالکریم قاسم شروع شد و به صدام حسین رسید، مسئله اختلاف مرزی را جدی‌تر مطرح کردند و بالأخره این مسئله از 1346 که حسن البکر زمام امور عراق را با کودتا در دست گرفت و صدام حسین در سمت معاون اولی عملاً همه کاره کودتا، قدرت رهبری عراق را قبضه کرد، شدیدتر شد.

دفاع مقدس، جنگ تحمیلی، معارف جنگ، شهید صیاد شیرازی، شهدای جنگ تحمیلی، امام خامنه ای، عملیات اروند-فرماندهی اروند-آبادان-قرارگاه تاکتیکی نزاجا در جنوب-

از 1348، اختلاف به مرحله لشکرکشی به مرزها کشید و شش سال تمام نیروهای نظامی ایران و عراق در نزدیکی مرز رویاروی یکدیگر قرار داشتند که بالأخره با موافقت‌نامه الجزایر در 1353 (1975) اختلافات به ظاهر فیصله پیدا کرد؛ ولی با وجود اینکه حکومت عراق در مرزهای زمینی امتیازات بیشتری از ایران گرفته بود، ولی به علت اینکه در دو مسئله دیگر مورد اختلاف که جزایر تنب کوچک و تنب بزرگ و ابوموسی در خلیج فارس و حقوق کشتی‌رانی در اروندرود بود، حکومت عراق به خواسته ناحق خود نرسید و باطناً قرارداد1975 الجزایر را مطابق خواسته‌های توسعه‌طلبانه سیاسی و اراضی خود ندیده و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران با توجه به مخالفت کلی که حکومت بعثی عراق با حکومت اسلامی ایران نشان داد و به علت بعضی نابه‌سامانی‌هایی که در نیروهای مسلح ایران در بعد از انقلاب به وجود آمد، که معمولاً از خصوصیات همه انقلاب‌های مردمی و ملی این چنین است، دیکتاتور عراق تصمیم گرفت از این فرصت استفاده کند و خواسته‌های پلید خود را مطرح سازد و عملاً برای وصول به آن به تجاوز نظامی مبادرت نماید. جزئیات روابط سیاسی ایران و عراق در فصل جداگانه‌ای بررسی می‌گردد. نظر به اینکه مسئله حقوق کشتی‌رانی در اروندرود (شط‌العرب) اساسی‌ترین مسئله مورد اختلاف بین ایران و عراق در جنگ تحمیلی، منطقه عملیات خرمشهر و آبادان که در کرانه شمالی این رودخانه قرار دارد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود، از جمله فعال‌ترین منطقه در صحنه عملیات خوزستان و غرب ایران از آغاز جنگ تحمیلی تا عملیات رمضان در تیرماه 1361 بود.

در این قسمت از بررسی حوادث جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، بیان حوادث و وقایع عملیات این منطقه از آغاز تجاوز عمومی ارتش عراق از اواخر شهریور 1359 تا آخر آبان عملیات تأخیری نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از خط مرز تا خرمشهر، دفاع از خرمشهر تا سقوط خرمشهر، عبور نیروهای متجاوز از رودخانه و تصرف سرپل در شرق رودخانه، محاصره زمینی جزیره آبادان و بالأخره سد کردن پیشروی نیروهای متجاوز در منطقه سرپل و تثبیت وضعیت پدافندی نیروهای خودی در شرق رودخانه خواهد بود. قبل از بررسی و تجزیه و تحلیل عملیات یادشده، لازم است یادآوری شود که علاوه بر جنبه سیاسی کلی که در بالا اشاره شد، تجاوز عمومی ارتش مزدور عراق در شهریور 1359، بدون مقدمه آغاز نگردید، بلکه ارتش متجاوز در اوایل سال 1359، در پاسگاه‌های مرزی حوادثی به وجود آورد و از اوایل شهریور با تجاوزات پاسگاه‌های مرزی را تهدید کرد.

در ششم شهریور، پاسگاه‌های کوشک و طلائیه را به گلوله بست و 11 شهریور به پاسگاه‌های ژاندارمری چیلات در دهلران حمله کرد.

در 21 شهریور، پاسگاه مؤمنی و همچنین در کرانه نهر خین و شرق شلمچه مورد تهدید قرار گرفت. در دهه سوم شهریور، تمام پادگان‌های مرزی ایران در خوزستان مورد تجاوز و تهدید این متجاوز واقع شد. بالأخره در 31 شهریور، با بمباران مناطق داخلی ایران و عبور نیروهای زمینی ارتش متجاوز عراق، جنگ تحمیلی آغاز گردید.

2- ایمان و اعتقاد

شاید از نظر کسانی که به جزئیات نبرد و حقایقی که از آغاز جنگ در توازن نیروهای مسلح ارتش جمهوری اسلامی ایران با ارتش متجاوز بعث عراق وجود داشت آگاهی ندارند، چنین تصور شود که عملیات تأخیری و عقب‌نشینی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در یک ماه اول نبرد موفقیت‌آمز نبود و به علت عدم موفقیتی که رزمندگان ما در متوقف کردن نیروهای متجاوز در خط مرز داشتند، قضاوت ناعادلانه درباره جانبازان جمهوری اسلامی در این عملیات نمایند و در ایمان و روحیه و اعتقاد و ایثار آنان تردید به خود راه دهند. در صورتی که، بررسی حوادث این نبرد نشان می‌دهد که ایمان و اعتقاد رزمندگان این صحنه نبرد نه تنها مهم‌تر از سایر صحنه‌ها نبود، بلکه شهامت و شجاعت و سلحشوری رزمندگان ما در بهترین سطح بوده است، ولی برتری عددی نیروهای دشمن به قدری زیاد بود که جز این نتیجه‌ای نمی‌توان انتظار داشت.

ضمن اینکه در روزها و هفته‌های اول جنگ، پرسنل فریب‌خورده نیروهای متجاوز به علت تبلیغات دروغین که برای آنها کرده بودند، نسبتاً از نظر روحیه بهتری نسبت به ماه‌های دوم جنگ داشتند. در نتیجه، نیروهای دشمن از نظر روحیه نیز امتیاز نسبی داشتند و برتری عددی و کمّی یگان‌های دشمن خود سبب غرور روحیه در افراد دشمن شده بود. چنانچه به آنها گفته شده بود که با مقاومتی مواجه نخواهند شد و قادسیه صدام را با قادسیه صدر اسلام با ساده‌ترین وجهی در مدت کمتر از یک هفته به پایان خواهند رساند. با توجه به اینکه این مسائل در کلیات جنگ تحمیلی مورد بررسی قرار خواهد گرفت، در این قسمت برای جلوگیری از تکرار مطالب از بیان آنها خودداری می‌شود. می‌توان گفت در آغاز جنگ، رزمندگان ما در تمام جبهه‌ها به خصوص جبهه‌های خرمشهر و آبادان با ایمان و اعتقاد بسیار عالی با دشمن نبرد کردند و وظیفه میهنی و اسلامی خود را در حد توان خود به بهترین وجهی انجام دادند. بانیروی اندک 34 روز در منطقه خرمشهر با دشمن نبرد کردند. کوچه به کوچه و خانه به خانه از میهن و اسلام خود دفاع نمودند و خیلی از آنان هم نیز در این جهاد مقدس شربت شهادت نوشیدند. روانشان شاد و با اولیاء الله محشورشان باد. اما به هر حال، عدم موفقیت رزمندگان ما در مراحل اولیه جنگ تحمیلی با عراق دلایلی دارد که مربوط به برتری کامل سازمان، تجهیزات و وسایل نیروهای دشمن و مشکلات داخلی کشور جمهوری اسلامی ایران ناشی از اثرات انقلاب در تغییرات کلی اجتماعی ایران جنگ داخلی با ضدانقلاب در کردستان و بعضی نقاط دیگر و بالأخره بعضی مسائل سیاسی و اقتصادی و روابط خارجی ایران با سایر کشورها می‌باشد که در کلیات علل و شرایط بروز جنگ تحمیلی باید مورد بررسی قرار گیرد.

در این بخش، از بررسی‌هایی که مستقیماً در این صحنه نبرد دخالت داشتند در تجزیه و تحلیل موضوع اشاره می‌گردد.

3- بررسی چگونگی و اجرای اصول جنگ در این عملیات

قبل از تشریح چگونگی رعایت اصول جنگ در این قسمت از عملیات منطقه خرمشهر و آبادان لازم است یادآوری شود که از آغاز شروع نبرد و حتی قبل از شروع آن، برآورد وضعیت، طرح‌ریزی، آمادگی، سازمان‌دهی و روش هدایت عملیات یگان‌های رزمنده ما در منطقه خرمشهر، کمال مطلوب نبوده و وضعیت عمومی نیروهای ما آمادگی کافی برای پذیرش این مبارزه نابرابر را نداشتند. لذا در مجموع، اصول جنگ چنانکه باید رعایت نشده یا امکان رعایت آن نبوده است که ذیلاً چگونگی اصل مورد نظر بررسی می‌گردد.

الف) اصل هدف

هدف اولیه نیروهای مدافع ایران در منطقه مرزی غرب خرمشهر دفاع در خط مرز و جلوگیری از تجاوز نیروهای ارتش بعث عراق به خاک کشور جمهوری اسلامی ایران بوده است. این هدف ملی از لحاظ مشخصات یک هدف تاکتیکی، شرایط اصولی یک هدف را نداشته است، زیرا یک هدف نظامی باید سهل‌الوصول بوده و رسیدن به آن توسط نیروهایی که در دسترس هستند، امکان‌پذیر باشد. در عملیات پدافندی، حفظ و نگهداری آن با نیروهای در دسترس میسر باشد. حتی‌المقدور متکی به مواضع طبیعی یا مصنوعی باشد تا قسمتی از کمبود نیروهای مدافع را جبران کند. معابر وصولی مشخص از طرف خودی به دشمن و بالعکس داشته باشد، تا امکان تهیه طرح پدافندی و تقسیم متعادل نیروها در نقاط مختلف منطقه نبرد و سازمان‌دهی منطقه نبرد پدافند وجود داشته باشد.

منطقه مرزی عملیات خرمشهر به کلی فاقد چنین خصوصیاتی بود. یک زمین کاملاً باز و مسطح بدون هیچ نقطه اتکاء و عارضه مشخص زمین، بدون هرگونه مانع طبیعی و به عرض بیش از 60 کیلومتر از پاسگاه حدود در کنار نهر خین تا پاسگاه کوشک خشک و صاف و قابل عبور برای کلیه خودروهای موتوری و زرهی بود. قسمت جنوبی مرز که نهر خین از پاسگاه حدود تا پاسگاه خین به طول 10 کیلومتر و بعد از آن از اروندرود تا دهانه فاو به طور تقریبی 70 کیلومتر می‌باشد. همان‌طور که گفته شد، دفاع از مرز مأموریت واحدهای ما بود و خط مرز خط دفاعی ما بود، ولی در این خط دفاعی، اقدامات آرایش موضع و تحکیم آن به عمل نیامده بود. البته به سادگی هم امکان انجام آن نبود. برای روشن شدن ذهن خوانندگان، اینجانب سرهنگ سید یعقوب حسینی گردآورنده این مطالب لازم می‌دانم مختصری از سوابق عملیاتی این منطقه را بیان کنم. نظر به اینکه موضوع حقوق کنترل کشتی‌رانی در اروندرود، بزرگترین موضوع اختلافات مرزی ایران و عراق بود. منطقه مرزی خرمشهر همیشه مورد توجه مقامات نظامی در رژیم قبل از پیروزی انقلاب بود.

از سال 1348 که اختلافات سیاسی رژیم قبل ایران شدت پیدا کرد و به مرحله تمرکز قوا در مرز رسید، دفاع از منطقه خرمشهر، مهم‌ترین موضوعی بود که فکر فرماندهان نظامی را به خود جلب کرده بود.

من (سرهنگ حسینی) در آن موقع، رئیس رکن سوم لشکر92 زرهی خوزستان بودم. در مورد دفاع در منطقه خرمشهر، بیش از دو سال بررسی شد. سه راه حل برای این هدف وجود داشت. اولین و بهترین راه حل پیش‌دستی در حمله، در صورت احساس خطر جدی ارتش عراق و تصرف کرانه شرقی دجله و متکی کردن پدافند این منطقه به رودخانه دجله بود. دومین راه حل ایجاد استحکامات صحرایی در منطقه مرزی و استقرار نیروی تأمینی کافی در خط مرز و پیش‌بینی قدرت رزمی کافی برای عکس‌العمل سریع بود. بالأخره سومین راه حل، دفاع و عمل تأخیری در منطقه خوزستان تا خط رودخانه کرخه و کارون و وارد شدن به خاک عراق و وارد کردن ضربت قاطع در منطقه کرمانشاه و محور قصرشیرین، خانقین، بغداد و تهدید بغداد پایتخت کشور عراق بود که با توجه به شرایط وضعیت سیاسی و نظامی آن روز ایران و عراق، راه حل دوم انتخاب شد. طرح تهیه استحکامات صحرایی به نام تأسیسات دژ در خط مرز از پاسگاه مرزی شلمچه تا پاسگاه مرزی طلائیه در طول تقریبی 90 کیلومتر تهیه شد که جناح شمالی این خط به باتلاق هورالعظیم وصل می‌گردید.

جناح جنوبی آن به نهر خین و اروندرود متصل شد. تأسیسات دژ در سه خط متناوب، اولی به تعداد 19 دستگاه در سه کیلومتری به موازات خط مرزی، دومی 18 دستگاه در شش کیلومتری به موازات مرز در طرفین دژ محور اصلی شلمچه پاسگاه کیلومتر25 کوشک و خط سوم 12 دستگاه در 9 کیلومتری مرز عقب دژهای خط دوم احداث شد. هر دستگاه دژ شامل دو سکوی استقرار جنگ‌افزار ضدتانک، یک موضع تیربار و یک پناهگاه گروهی بتن آرمه بود. برای اشغال این دژها، یک گردان به همین نام و سازمان ویژه که قسمت اصلی آن 120 دستگاه تفنگ 106م‌م و حدود 1300 نفر پرسنل بود، سازمان داده شد. ساختن و سازمان دادن این استحکامات تا سال 1353 طول کشید و بعد از انعقاد قرارداد الجزایر، فعالیت تحکیم استحکامات متوقف گردید و تا شروع جنگ تحمیلی، به مرور زمان همان استحکامات ساخته شده در گردان سازمان یافته نیز اثرات وجودی خود را تا حدودی از دست داد. در نتیجه، در آغاز جنگ، عملاً رزمندگان ما مجبور شدند راه حل سوم، یعنی عملیات تأخیری تا رودخانه کارون را اجرا نمایند و هدف عملیات منطقه خرمشهر به صورت تحمیلی دشمن، عقب‌نشینی به کرانه شرقی و جنوبی کارون و دفاع در جزیره آبادان و شرق رودخانه کارون در محور اهواز ـ آبادان شد.

 

 

منبع: عملیات پدافندی اروند، سید یعقوب حسینی،1397، ایران سبز، تهران

1398/5/19 12:3:33 67 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
اختلاف مرزی ایران و عراق از زمان تعیین خط مرز در زمانی که کشور کنونی عراق جزء قلمرو حکومت عثمانی بود، آغاز گردید، ولی از تشکیل دولت کنونی عراق در 1920، که از تجزیه قلمرو حکومت عثمانی بعد از جنگ جهانی اول به وجود آمد، این اختلافات باقی ماند و بعد از کودتای 1958 و روی کار آمدن حکومت جمهوری در عراق، گردانندگان حکومت‌های کودتایی که از عبدالکریم قاسم شروع شد
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015