• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

حصرشکنان-25


استقرار نيروهاي ارتش در مناطق مورد تهديد، با توجه به پراكندگي در سراسر كشور، محدوديت جاده و امكانات ترابري ضعيف و همچنين درگير بودن در جنگ پارتيزاني در كردستان و آذربايجان‌غربي، برابر طرح عملياتي بسيار مشكل به‌نظر مي‌رسيد، اما ارتش جمهوري اسلامي ايران با توجه به مأموريت ذاتي خود و احساس خطر برای کشور، لشکرهای92 و 81 زرهی، تيپ37 زرهی، تيپ84 پياده، گروه‌های11 و 22 توپخانه‌ (نيروهای موجود در منطقه) خود را برابر با طرح در مرز مستقر نمود.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

 

تمهيدات و اقدامات ارتش در واپسين روزهاي قبل از شروع جنگ

نيروهاي ارتش و سپاه از چند ماه قبل از شروع جنگ توسط رژيم بعثي گزارشاتي را تهيه و ارائه نموده بودند كه تمام موارد از تجاوز قريب‌الوقوع حزب بعث، حكايت مي‌کرد؛ اما اظهارات و موضع گيري‌هاي بني‌صدر به‌عنوان فرماندهي كل قوا به‌گونه‌اي بود كه ابهام ايجاد مي‌نمود و اين شائبه را به‌وجود مي‌آورد كه شايد اشتباهي شده است و عراق حمله نخواهد كرد. در ادامه نيز، تعلل وي در اتخاذ تصميمات راهبردي بازدارنده بر اين شبهه مي‌افزود.

براين اساس، فرماندهان ارتش و به‌طوركلي نيروهاي مسلح دچار نوعی سردرگمي شده بودند. از يك سو تمامي قراين حاكي از حركتي تند و دهشت‌زاي عراقي‌ها بود و از سوي ديگر استقامت و اصرار بني‌صدر بر قادر نبودن عراقي‌ها به انجام حمله و تجاوز كه با صادر نكردن دستورات لازم براي بازدارندگي و افزايش توان رزمي در مرزها از سوي وي انجام می‌شد، بر اين ابهام می‌افزود و نوعي ناباوري تهديد را در مسئولين و تصميم گيرندگان سياسي و نظامي ايجاد می‌كرد[1].

حال تحت شرايطي كه تنها 19 ماه از پيروزي انقلاب اسلامي ايران گذشته و هجمه‌ بسيار سنگيني از مشكلات و تهديدات اساس انقلاب را مورد آزمون و تهديد قرار مي‌داد و همچنين در حوزه‌ نيروهاي مسلح نيز پراكندگي نيروها به‌واسطه‌ مقابله با گروهك‌هاي تجزيه‌طلب، تزلزل فرماندهي كل قوا در اتخاذ تصميمات مقتضي براي ابلاغ به ارتش و ساير نيروهاي مسلح، نداشتن اعتماد به نيروهاي تحت امر (سپاه پاسداران) و ممانعت از انسجام آن ها[2] با ارتش، بروز حوادث و رويدادهاي تلخي همچون كودتاي نقاب در پايگاه هوايي شهيد نوژه و اختلافات سياسي كه در سطح مسئولان مملكت به‌وجود آمده بود و متأسفانه رئيس‌جمهور وقت، مرتب بر توسعه و آشكار شدن آنها اصرار داشت، قطع واگذاري قطعات يدكي از سوي امريكا، خروج شصت هزار مستشار نظامي از ايران كه باعث شده بود بسياري از اقدامات و فعاليت‌هاي فني و تخصصي به كاركنان ارتش واگذار شود و آنان را در آزموني بسيار سخت كه نياز به خودباوري داشت، قرار دهد و بسياري از رويدادها و اتفاقات ديگر موجب گرديد ارتش و ساير اعضاي نيروهاي مسلح از باور‌هاي لازم براي مقابله با صدّاميان برخوردار نباشند و از اين بابت به اصطلاح غافلگير شوند.

اما حتي در همين وضعيت نيز اقداماتي بازدارنده آغاز شده بود. نيروي زميني ارتش با احساس خطر از سوي نيروهاي عراقي در يكم خرداد 1359 طرح ابوذر را در 33 نسخه به امضاي سرلشكر شهيد فلاحي (فرمانده‌ وقت نيروي زميني) رساند و به يگان‌هاي تابعه ابلاغ كرد كه مفاد آن در سه مرحله به اين قرار پيش‌بيني شده بود:

الف. تثبيت هجوم نيروهاي عراقي با استفاده از موانع طبيعي منطقه به‌علت كمبود نيرو؛

ب. پدافند در برابر نيروهاي متجاوز به‌منظور صرفه جويي در قوا تا زمان رسيدن نيروهاي تقويتي؛

ج. اجراي عمليات آفندي محدود (شناسايي با رزم)، براي كسب اطلاعات دقيق به منظور طرح‌ريزي عمليات عمده‌ آفندي براي بيرون راندن نيروهاي متجاوز.

همچنين ستاد ارتش جمهوري اسلامي ايران، چند ماه قبل از هجوم سراسری عراق با به‌كارگيري لشكرهاي92 و 81 زرهي، تيپ37 زرهي و تيپ84 پياده‌ خرم آباد (با استعداد زير 50 درصد) در مناطق جنوب‌ غربي و غرب كشور به‌منظور جلوگيری از غافلگيری، برابر شيوه‌نامه‌هاي صادره، با تقويت پاسگاه‌های مرزی که از سوي نيروهای ژاندارمری حفاظت می‌شد، در مناطق مرزی حضور پيدا کرد. قبل از آغاز تهاجم ارتش عراق، برخي يگان‌هاي نيروی زمينی ارتش در مناطق مرزی گسترش يافته بودند.

در شهريور 1359 برخوردهاي متعددي بين نيروهاي ايران و عراق در مناطق مرزي روي مي‌داد و تجاوزهاي هوايي به‌نحو چشم‌گيري افزايش می‌یافت، فعاليت جاده‌سازي به پشت مرزهاي مشترك، جلو آوردن توپخانه‌ها با برد بيش از دوسوم به‌طرف ايران به منظور اقدامات ثبت تير و ديگر موارد مشابه، همه و همه حكايت از اين داشت كه بعثي‌ها در تدارك تعرض گسترده‌اي‌ به‌خاك جمهوري اسلامي ايران هستند.

در همان ايام و به‌دنبال اشغال ارتفاعات ميمك، در حضور رئيس‌جمهور وقت (بني‌صدر)، نيروي زميني به لشكر81 زرهي ابلاغ كرد تا گروه رزمي 217 تانك را به منطقه‌ «صالح‌آباد» حركت دهد و پاسگاه‌هاي اشغال شده را تصرف كند. تلويزيون عراق خبر نفوذ نيروهاي عراقي در خاك ايران را تا عمق پنج كيلومتر و عرض بیست و پنج كيلومتر و اسير كردن یازده نفر از نيروهاي ايراني پخش كرد.

هيئت دولت پس از بازديد از مناطق درگير استان‌هاي كرمانشاه و ايلام، متوجه صحت گزارشات يگان‌هاي ارتش و ژاندارمري مبني بر قراين و شواهد حمله‌ ارتش بعث عراق به‌ خاك كشورمان مي‌گردند و در 18شهریور 1359، سه فروند بالگرد و دو فروند هواپیمای عراقی براثر آتش پدافند هوایی ارتش سرنگون می‌شوند. روز بعد نیز یک فروند بالگرد عراقی در حوالی(آق داغ) قصرشیرین سرنگون مي‌شود. در 23 شهریور نیز لشکر81 زرهی از اصابت دو فروند هواپیمای عراقی از سوي آتش ضد هوایی خبر می‌دهد[3] (بهنام گهر،97:1390).

 در 22 شهریور 1359 بني‌صدر پس از بازديدهايي كه از مناطق عملياتي غرب در استان‌هاي كرمانشاه و ايلام داشت، با مشاهده‌ تجاوزهاي نيروهاي عراقي و توجه به گزارش‌هاي اداره‌ دوم ستاد مشترك ارتش، ژاندارمري كل كشور و ساير اطلاعات واصله از طريق اركان دوم يگان‌هاي نيروي زميني و سپاه پاسداران مطلع شد که دولت عراق قصد حمله‌ گسترده به خاك جمهوري اسلامي ايران را دارد؛ از اين‌رو بالاترين درجه‌ آماده‌باش را به يگان‌هاي ارتش جمهوري اسلامي ايران اعلام ‌نمود.

استقرار نيروهاي ارتش در مناطق مورد تهديد، با توجه به پراكندگي در سراسر كشور، محدوديت جاده و امكانات ترابري ضعيف و همچنين درگير بودن در جنگ پارتيزاني در كردستان و آذربايجان‌غربي، برابر طرح عملياتي بسيار مشكل به‌نظر مي‌رسيد، اما ارتش جمهوري اسلامي ايران با توجه به مأموريت ذاتي خود و احساس خطر برای کشور، لشکرهای92 و 81 زرهی، تيپ37 زرهی، تيپ84 پياده، گروه‌های11 و 22 توپخانه‌ (نيروهای موجود در منطقه) خود را برابر با طرح در مرز مستقر نمود. پايگاه‌های هوایی همدان، تبريز، دزفول، اميديه، بوشهر، شيراز، اصفهان، تهران و همچنين هوانيروز کرمانشاه، اصفهان، مسجدسليمان و تهران نيز وظيفه‌ پشتيباني نزديك هوايي از نيروهاي مستقر در مرز را بر‌عهده گرفتند.

روز 26 شهریور 1359 از بحراني‌ترين روزهاي قبل از آغاز جنگ تحميلي بود. صدّام حسين در اين روز، قرارداد رسمي الجزاير و پروتكل‌هاي آن را که در سال 1975م‌ بين ايران و عراق منعقد شده و مورد تأييد سازمان ملل متحد بود، در نطقي در جلسه‌ مجمع ملي عراق كه در حكم پارلمان آن كشور بود، به بهانه‌ نقض آن از طرف ايران، به‌طور رسمي ملغي اعلام کرد. بلافاصله طارق‌حمادعبدالله، رئيس مجلس وقت نمايندگان عراق نیز در تلويزيون آن كشور تصميم شوراي انقلاب عراق مبني بر لغو يك‌جانبه‌ قرارداد الجزاير را به‌وسيله‌ مجلس نمايندگان اعلام كرد و پس از آن اقدام به انتشار اعلاميه‌اي به‌منظور برافراشتن پرچم عراق در بالاي دكل تمامی كشتي‌هاي در حالت تردد در اروندرود اقدام کرد.

لغو يك‌جانبه‌ قرارداد الجزاير از سوي عراق، منجر به‌شدت گرفتن برخوردهاي نظامي بين نيروهاي طرفين در منطقه‌ اروندرود گرديد و پیرو آن چندین فروند ناوچه و قایق ایرانی به‌وسیله‌ توپخانه‌ نيروهاي عراقي مورد حمله واقع شدند و حدود 60 فروند شناور غیرنظامی در اروندرود آسیب دیدند و غرق شدند. نیروی دریایی ارتش جمهوري اسلامي ايران با دریافت این اولتیماتوم و تعرض نيروهاي بعثي، با آتشباري متقابل به همه‌ شناورهای غیرنظامی موجود، دستور خروج کشتی‌ها از رودخانه‌ اروند و حرکت به‌سوي سایر بنادر ایرانی را صادر نمود. نيروي هوايي ارتش جمهوري اسلامي ايران در اقدامي مقابله‌‌اي به برخي از تأسيسات و يگان‌هاي متجاوز عراقي حمله كرد. در اين ميان اولین جاویدالاثر و اولین آزاده‌ نيروي هوايي و تمامي نيروهاي مسلح، ستوان‌ خلبان محمد زارع نعمتی و ستوان‌يكم خلبان(شهيد) حسین لشکری[4]در تاريخ 27شهریور 1359 تقديم انقلاب و ميهن عزيز اسلامي شدند. در روز 31 شهریور 1359 ‏نیروی هوایی دشمن به بسیاری از شهر‏های ایران از جمله پایگاه‏های خرمشهر، خسروآباد و هوادریا حمله و ‏شهرها را بمباران کرد.

ستاد مشترك ارتش جمهوري اسلامي ايران در تاريخ 30 شهريور و طي اطلاعيه  شماره‌ 7 احضار كاركنان وظيفه‌ منقضي خدمت سال 1356 را به اطلاع ملت ايران رساند. در اين زمان درگيري‌هاي به‌وجود آمده در نوار مرزي مناطق شمال غرب،    سرپل ذهاب، ازگله تا جنوب مهران به‌قدري شديد بود كه در اين روز بعضي پاسگاه‌هاي مرزي طرفين به‌كلي تخريب شدند. در چنين وضعي در منطقه‌ غرب و جنوب، نيروهاي عراقي خود را به‌خط مرزي رساندند. بيشتر پايگاه‌ها و پاسگاه‌های مرزی در غرب و جنوب‌غربی از جمله يگان‌های ارتش که در فکه مستقر بودند، زير آتش شديد توپخانه‌ دشمن قرار گرفتند و در همين زمان توپخانه‌ ارتش، پاسگاه‌های مرزی عراق را زير آتش خود گرفت كه به‌طور كامل منهدم شدند و بالأخره، جنگ در اين وضعيت آغاز گرديد.

 

منبع: حصرشکنان، عسگری، شاداب، 1392، سوره سبز، تهران

 


1. در بيشتر قريب به اتفاق كشورهای جهان، جابجايي نيروها و به‌خصوص استقرار آنها در جدار مرز و گرفتن آرايش جنگ يا تدافعي، به صدور مجوز از بالاترين رده نيروهاي مسلح نياز دارد. جمهوري اسلامي ايران نيز از اين قاعده مستثني نيست.

2. حضرت امام خميني(ره) به‌واسطه‌ داشتن بصيرت، شناخت بالايي از ارتش و كاركنان آن به‌دست آورده و به آنها اعتماد داشتند. اين رفتار باعث ايجاد عكس‌العمل مثبت از سوي آحاد كاركنان ارتش گرديد، اما بني‌صدر هيچ گاه نتوانست به سپاه كه مولود انقلاب بود، اعتماد کند و از نفوذ روحاني و معنوي حضرت امام خميني(ره) در ارتش هم برخوردار نگرديد.

3. خلبانان كشته شده‌ عراقي عبارت بودند از: محمد عبدل، محسن سلطان و عادل عبدل حميد (بهروزي و پورداراب، جلد دوم، 56:1384).

4. سرلشكر آزاده، جانباز و شهيد خلبان حسين لشكري، اولين اسير جمهوري اسلامي ايران در سال 1359 است كه به‌عنوان آخرين آزاده نيز در سال 1377 آزاد گرديد. بيش از شانزده سال از دوران هجده ساله‌ اسارت خود را در زندان انفرادي گذراند و به‌همين دليل نيز، لقب سيدالاسرا را دريافت كرد (علي اكبر، 23:1388).

1398/4/16 11:50:10 63 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
استقرار نيروهاي ارتش در مناطق مورد تهديد، با توجه به پراكندگي در سراسر كشور، محدوديت جاده و امكانات ترابري ضعيف و همچنين درگير بودن در جنگ پارتيزاني در كردستان و آذربايجان‌غربي، برابر طرح عملياتي بسيار مشكل به‌نظر مي‌رسيد، اما ارتش جمهوري اسلامي ايران با توجه به مأموريت ذاتي خود و احساس خطر برای کشور،
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015