• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.

((راهبرد ها و محورهای عملیات روانی جمهوری اسلامی ایران در دوران دفاع مقدس  ))


سرتیپ دوم ستاد محمد مسعود بهمنی

راهبرد دفاع همه جانبه، کوچک و حقیر شمردن دشمن، بهره گیری از ایمان دینی  و مذهبی مردم، استفاده از نماد های اسلامی و حماسی، بهره گیری از سیره اهل بیت (ع) به ویژه سید الشهدا (ع) در جبهه های جنگ،  اعتماد به نصرت الهی در مردم و رزمندگان و تاکید بر فرهنگ شهادت در جبهه و در شهرها از جمله این راهبرد ها و محور های عملیات روانی می باشد.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

به نام خدا

چکیده:

در سال 1359 ارتش رژیم بعث عراق با هدف زمینه سازی برای شکست نظام نوپای جمهوری اسلامی ایران به کشور ما حمله کرد، لیکن درایت و قدرت رهبری امام خمینی (ره) با  تقویت ایمان و افزایش روحیه شهادت طلبی و ازجان گذشتگی در رزمندگان نیروهای مسلح اعم از ارتش، سپاه، بسیج وهمه آحاد ملت بزرگ ایران مانع  از این  شکست شد. بدون شک ابعاد روانی این جنگ مانند سایر ابعاد آن حائز اهمیت است که باید مورد بررسی قرار گیرد. در این مقاله، راهبرد ها و محور های عملیات روانی در دفاع مقدس مورد بررسی قرارگرفته و اهداف اصلی  این نوع عملیات ، در و همچنین محور های عملیات روانی جمهوری اسلامی ایران و محور هایی که عراق در عملیات روانی بر ضد ایران به کار برده، مورد کنکاش قرار گرفته است.از جمله محور ها و راهبرد های ایران در دوران دفاع مقدس می توان به ماهیت جنگ توسط حضرت امام (ره) که جنگ را ، جنگ حق و باطل تعریف کردند و به آن ماهیت عقیدتی – سیاسی و مقدس دادند، نام برد که همه احساس می کردند از باورها واعتقادات خود که همانا دین مبین اسلام است، دفاع می کنند. ازدیگر راهبردهای عملیات روانی ایران  علیه  عراق این بود که جنگ را بخشی از تهدید استکبار جهانی بر ضد جمهوری اسلامی تعریف کرد و صدام را در کنار آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار داد .این دیدگاه  کلان باعث شد که اولاً در سطوح مختلف کشور انسجام کامل در برابر تهدید ایجاد شود و ثانیاً اراده  مشترک مقاومت در بین مردم شکل گیرد.

راهبرد دفاع همه جانبه، کوچک و حقیر شمردن دشمن، بهره گیری از ایمان دینی  و مذهبی مردم، استفاده از نماد های اسلامی و حماسی، بهره گیری از سیره اهل بیت (ع) به ویژه سید الشهدا (ع) در جبهه های جنگ،  اعتماد به نصرت الهی در مردم و رزمندگان و تاکید بر فرهنگ شهادت در جبهه و در شهرها از جمله این راهبرد ها و محور های عملیات روانی می باشد.

 

واژگان  کلیدی:

عملیات روانی ،راهبردها، اعلامیه ها ،دفاع مقدس

 

مقدمه:

«...والذین جاهدوا فینا لندینهم سبلنا و ان الله لمع المحسنین»

و آنان که در راه ما جان و مال جهاد کردند ، محققاً آنها را به راه خویش هدایت می کنیم و همیشه خدا با نیکوکاران است.

 

جنگ تحمیلی عراق علیه ایران از رویداد های مهم قرن حاضر می باشد که مدت هشت سال به طول انجامید ، طرفین جنگ سعی می کردند به نحوی روحیه مردم و نظامیان کشور دیگر را تضعیف نمایند و ایران و عراق به نحو وسیعی از عملیات روانی بهره می بردند . این مفهوم در موضع گیری ها ، بیانه ها ، خطابه ها و سخنرانی ها مشاهده می شود. در ایران عملیات روانی به  صورت سازمان یافته پس ازسال 1361 آغاز شد

 در جنگ تحمیلی مسئله مهمی که سازمان تبلیغاتی کشور مدنظر داشت ،یک نظام تبلیغاتی با تاکید ویژه برانگیختگی  مخاطب ایرانی بود.

این نظام تبلیغاتی روشنگری ، اطلاع رسانی مستقیم ، پاسخ به شبهات در مورد جنگ و ایجاد تحرک در نیرو های خودی و بر انگیختن عواطف را ، از جمله اهداف خود قرار داده بود.جهت گیری ها و راهبرد های نظام جمهوری اسلامی ، به ویژه مواضع حضرت امام (ره) از ابتدای جنگ کاملاً با مفاهیم روانی آمیخته بود.

به تدریج در سطح قرار گاه ها و پس از آن در سطح لشکر ها ، این مفهوم تبیین و با تعریف آن روش های مختلفی به کار گرفته شد. در ستاد تبلیغات جنگ هم که اعضای آن نمایندگان نیرو های مسلح و نهاد های فرهنگی کشور بودند، کمیته راهبردی عملیات روانی با هدف سیاست گذاری ، کنترل اخبار مربوط به جنگ و تعیین محور های تبلیغی تشکیل شد. نبود تعامل مناسب ارتباطی  با  از دیگر مشکلات مدیران عملیات روانی بود. فقدان نگرش همه جانبه در مدیریت جنگ باعث شدکه مدیریت عملیات روانی به شکل کارآمد و موثر از جایگاه مناسب در ساختار نیروهای مسلح برخودار نباشد.

در طول دفاع مقدس ، نیرو های با انگیزه عملیات روانی طرح ها و برنامه هایی ارائه دادند ، اما میزان اثر بخشی این راهبرد ها ، محور ها ، برنامه ها و تولیدات مختلف به علت نداشتن تشکیلات منسجم و ساختار مناسب و آموزش های تخصصی عملیات روانی و ... از کارایی کمی برخوردار بود .البته سال ها پس از خاتمه جنگ و در سال 1383 با تشخیص این ضرورت، مدیریت عملیات روانی نزاجا در معاونت عملیات آن نیرو تشکیل گردید و پس از آن اداره عملیات روانی در معاونت عملیات آجا تشکیل و در سایر نیرو ها نیز سازماندهی شد،که با درس گرفتن از گذشته و رفع نواقص و کاستی ها، این ساختار های منسجم می توانند در بکارگیری عملیات روانی تاکتیکی و تحکیمی مثمر ثمر باشند.

تعاریف:

عملیات روانی:

استفاده اصولی از تبلیغات و فعالیت های ارتباطی توسط هر دولت یا مجموعه ای از دولت ها به منظور تاثیرگذاری بر نظرات، احساسات ، موضع گیری و رفتار گروه های دوست ، دشمن و یا بی طرف در راستای تحقق سیاست های دولت یا دولت های مزبور و اهداف آنها را عملیات روانی گویند.

قدرت نرم:

قدرت اثرگذاری برطرف مقابل بدون استفاده از زور است.از قدرت نرم گاهی به عنوان جنگ نرم هم یاد می شود

تبلیغات :

تبلیغات عبارت است از  انتشار هرگونه اظهار نظر ، ایده و خبر و یا ارتباط طرح ریزی شده برای نفوذ در عقاید، احساسات ، تمایلات ، و اخلاق و یا تغییر افکار افراد گروهای هدف جهت تامین منافع اجرا کننده به طور مستقیم و یا غیر مستقیم.

 

 

الف)اهداف عملیات روانی در دفاع مقدس

دفاع مقدس ، سرمایه گرانقدر ملت ایران است که باید به آن افتخار کردو از آن درس گرفت. ائتلاف بزرگی که علیه انقلاب اسلامی شکل گرفت ، همه سلاح های غیر قانونی و نامتعارف را در طول جنگ بر ضد ملت ایران مورد آزمایش قرار دارد .در بیشتر تحقیقات ابعاد مختلف سیاسی – نظامی این جنگ مورد بررسی قرار گرفته اما با تاسف  به ابعاد روانی آن کمتر پرداخته شده است. بدون شک ابعاد روانی این جنگ اهمیت درخور توجهی دارد و ممکن است در شرایط کنونی برای ما اولویت بیشتری هم داشته باشد.

عملیات روانی در شرایط جنگ ، بخشی از فرایند مدیریت جنگ است که برای تاثیرگذاری بر افکار، احساسات ، عواطف و رفتار شکل داده می شود. هدف های اصلی عملیات روانی در دفاع مقدس را می توان به این ترتیب مطرح کرد.

1) ایجاد انگیزه در رزمندگان برای ادامه نبرد

2) ایجاد انگیزه در مردم برای پشتیبانی از جنگ

3) پیشگیری و پدافند در مقابل عملیات روانی دشمن

4) انجام عملیات افندی علیه دشمن

با آغاز جنگ تحمیلی و پیش از آن، مفهوم عملیات روانی را در دو جبهه خودی و دشمن تقریباً به صورت کلی می توان بررسی کرد. این مفهوم در موضع گیری ها ، بیانه ها ، خطابه ها و سخنرانی ها مشاهده می شود، اما عملیات روانی به صورت سازمان یافته پس از سال1361 آغاز شد.

سازمان های عملیات روانی در رژیم پهلوی در اختیار ساواک و در تشکیلات پدافندی ارتش بود. همزمان با دفاع مقدس در جبهه ها ، سازمان و تشکیلات نظامی برای مقابله با تهاجم نظامی دشمن ، به وجود آمد اما در حوزه قدرت نرم به لحاظ پیچیدگی موضوع ، با تاخیر بیشتر ، این تشکیلات شکل گرفت.

رویکردها و راهبرد های نظام جمهوری اسلامی به ویژه حضرت امام (ره) از ابتدای جنگ کاملاً با مفاهیم عملیات روانی آمیخته بود. به تدریج در سطح قرارگاه ها و پس از آن در سطح لشکر ها ، این مفهوم تبیین شد و با تعریف آن روش های مختلفی به کار گرفته شد. از جمله در سال 1362 تعدادی اعلامیه توسط لشکر 16 زرهی قزوین به یگان های در خط مقدم ارسال گردیدو مقرر شد که گروه های گشتی خودی این اعلامیه ها که به زبان عربی نوشته شده بود در نزدیک مواضع دشمن بعثی پخش نمایند. با توجه به اینکه اعلامیه ها به عنوان یکی از ابزار های عمده تبلیغات در عملیات روانی راهبردی ، تاکتیکی و تحکیمی به شمار می روند، از جمله اقدامات عملیات روانی ایران علیه عراق بود و به دفعات این نوع اعلامیه ها توسط هواپیماها وتوپخانه های ایران بر روی مواضع و مردم عراق در طول جنگ ریخته شد . در مقابل، توسط هواپیما های عراقی نیزبارها اعلامیه هایی بر روی مواضع ایرانی ریخته شد که در آنها نیروهای ایران را تشویق به تسلیم و عدم مقاومت در مقابل نیروهای عراق می کرد(نمونه اعلامیه ها : به پیوست مقاله مراجعه شود)

ب)سطوح عملیات روانی در دفاع مقدس

عملیات روانی دوران دفاع مقدس را  از نظر سطح  می توان به دو بخش تقسیم کرد:

1) سطح راهبردی و ملی که دارای دو حوزه داخلی و خارجی است که بیشتر مربوط است به مواضع و سخنرانی های حضرت امام ، مواضع وزارت خارجه ، بیانه های ستاد تبلیغات جنگ ، بیانه های قرارگاه خاتم انبیاء (ص) خطبه های نماز جمعه و جهت گیری های تبیلغاتی و رسانه ها(صدا و سیما و مطبوعات)

2) سطح عملیات که در دو محیط خودی و دشمن با هدف تاثیرگذاری بر روی روحیه و اراده ی دوطرف درگیر جنگ انجام می شد ، این رویکرد تقریبا از سال 1361 به صورت گسترده (تا سطح گردان های تاکتیکی) توسعه پیدا کرد

پ)ابزار های عملیات روانی در دفاع مقدس

ابزار های عملیات روانی متعددند ، خبرگزاری های بین المللی ، روزنامه ها و مجلات بین المللی ، رادیو و تلویزیون های داخلی، خبرگزاری های داخلی ، مطبوعات داخلی ، شبکه های اینترنتی و ماهواره ها از جمله این ابزارها هستند.

استفاده ازابزارهای های صوتی نخستین ابزار عملیات روانی در دفاع مقدس بود که در خطوط مقدم برای انتقال پیام کاربرد داشت.این پیام ها معمولا به کوشش روحانیون عرب زبان که از سوی تبلیغات قرارگاه خاتم الانبیا (ص) به یگان های نظامی اعزام می گردیدند ، تهیه می شد.

ابزارهای های صوتی در اطراف سنگرهای کمین نیروهای خودی نصب می شدند و نیروهای دشمن را پوشش می دادند. تولید پیام های صوتی متمرکز توسط قرارگاه ها تهیه می شد و اختیار یگان های تاکتیکی قرارمی گرفت. دومین ابزار عملیات روانی در جنگ تحمیلی ، چاپ اعلامیه و کاریکاتور بود که در چند نوبت به طور متمرکز در قرارگاه ها تهیه و از طریق هواپیما های کوچک یا توپخانه به سوی دشمن پرتاب شد. محور سوم ، راه اندازی فرستنده های سیار رادیویی در سطح قرارگاه ها و در خط مقدم با همکاری صدا و سیما در اهواز ، کرمانشاه ، ایلام و کردستان بود. برنامه ویژه رادیو با فرستنده  های ثابت و تعدادی فرستنده سیار در هنگام عملیات های نظامی توسط قرارگاه ها در جبهه های نبرد تهیه و به کاربرده می شد. به طور معمول فرایند تولید و پخش برنامه این فرستنده ها در همان منطقه عملیات بود. محور چهارم ، پوشش موثر اخبار و گزارش های مربوط به جنگ بود که به موقع و تقریباً به روش های مناسبی انجام می گرفت. عراق نیز برنامه های رادیویی با هدف تضعیف روحیه رزمندگان و بی اعتماد سازی نسبت به مسئولین نظام جمهوری اسلامی تدارک دیده بود که در بین برنامه های خود از موسیقی های خوانندگان زمان طاغوت به نحو وسیعی استفاده می کردتا بدین وسیله مخاطب ایرانی راجذب نموده و با ارسال پیام های مخرب، عملیات روانی را علیه رزمندگان اجرا نماید. نیروهای عراقی نیز بارها از بلندگو برای تسلیم شدن نیروهای خودی و ناسزا گفتن به مسئولین رده بالا نظام استفاده می کردند،  از جمله در منطقه شرهانی در 18 فروردین 1365 به نحو وسیعی از بلندگو به زبان فارسی علیه نیروهای لشگر 16زرهی قزوین استفاده کردند.

ت) محور های عملیات روانی جمهوری اسلامی در دفاع مقدس

محور ها و راهبردها عملیات روانی جمهوری اسلامی در دفاع مقدس عبارت اند از:

  1. معرفی ماهیت جنگ نخستین راهبردی بود که در عملیات روانی از سوی حضرت امام (ره)ارائه شد. امام (ره) جنگ را ، جنگ حق و باطل تعریف کردند ، یعنی به جنگ ماهیتی عقیدتی ومقدس دادند. در این چار چوب همه احساس می کردند.که از اسلام دفاع می کنند. با این دیدگاه هدف راهبردی در تمام سطوح کشور شکل گرفت و اهداف عملیاتی و تاکتیکی جنگ هویدا شد و ضمن مستحکم شدن وضعیت نیروهای خودی ، شخص صدام حسین به عنوان فردی کافر معرفی گردید. همچین دیدگاه مزبور ، مدیریت و تفکر لیبرالی را در کشور ، در عرصه سیاسی و جنگ به چالش کشید.
  2. راهبردبعدی عملیات روانی، جنگ را بخشی از تهدید استکبار جهانی بر ضد جمهوری اسلامی تعریف کرد و صدام را به عنوان عامل سرسپرده آمریکا و رژیم صهیونیستی معرفی کرد. این دیدگاه راهبردی و کلان باعث شد که اولاً در سطوح مختلف کشور انسجام کامل در برابر تهدید ایجاد شود و ثانیا اراده مشترک مقاومت در بین مردم در سطح بالایی شکل گیرد.
  3. راهبرد بعدی در عملیات روانی راهبرد دفاع همه جانبه بود. حضرت امام (ره) به عنوان بالاترین مقام مسئول جنگ ، دفاع مردمی همه جانبه را شکل داد.
  4. افزایش اعتماد به نفس در مردم و تحقیر دشمن محور دیگری بود که حضرت امام (ره) با آن روحیهامیدواری و قوت قلب را در مردم به جریان انداخت .امام(ره) از همان آغاز جنگ، اقدام نظامی عراق در بمباران فرودگاه و تاسیسات مهم کشور را انداختن سنگی توسط یک دیوانه در چاه ، تشبیه کرد و نتیجه جنگ را با وعده پیروزی به جامعه القاء نمود. این اقدام ، سراسر کشور و جبهه های جنگ را سرشار از امید و اعتماد کرد.
  5. بهره گیری از ایمان دینی و مذهبی مردم، محور بعدی بود که جوهر اصلی مبارزه با استکبار را تشکیل می داد. ایمان به خدا عامل نیرومند در ایجاد روحیه بود.این فضا را حضرت امام (ره)به عنوان مدیرعالیجنگ به کشور حاکم کرد. یک مسلمان هرگاه حضور در جنگ را یک تکلیف الهی بداند ، خود را پیروز میدان جنگ خواهد دانست و به تعبیر حضرت امام (ره) و بر اساس آموزه های قرانی، مسلمان چه کشته شود و چه بکشد ، پیروز است.
  6. فرماندهان لایق و دلاور ارتش و سپاهدر کلیه رده ها، با تهییج نیروها و با به حرکت در آوردن قوای روانی نیروهایشان نقش بسیار موثری ایفا نمودند . همچنین وجود رابطه عاطفی جدی بین رهبری،مردم و رزمندگان نیز محرک بسیار بالایی در به حرکت درآوردن رزمندگان به شمار می رفت. فرماندهانی همچون شهید صیاد شیرازی ، شهید اقارب پرست ، شهید منفرد نیاکی ، شهید آبشناسان و.. و همگی از دلاور مردان ارتش اسلام بودند که نقش مهمی در فرماندهی دوران دفاع مقدس داشتند.
  7. استفاده از نماد های اسلامیو حماسی که به وفور در ستاد تبلیغات جنگ تولید می شدند، از محور های بعدی عملیات روانی در دوران دفاع مقدس است . به جد می توان اذعان کرد که سربندها ، بازو بندها ، چفیه ها و انواع تولیدات دیگرتبلیغاتی که عمدتاً حاوی نمادهای مذهبی وحماسی بودند وروح حماسه وایثار شهادت را تبلیغ می کردند، در فضاسازی و تحریک احساسات حاکم بر نبرد و شکستن روحیه دشمن بسیار موثر بودند.
  8. بهره گیری از سیره اهل بیت(سلام الله علیهم)، به ویژه سیدالشهدا(علیه السلام) به جبهه جنگ ، عمق می بخشید. پیوند بین حوادث صدر اسلام ، به خصوص حادثه کربلا و میدان جنگ، عامل بسیار مهمی درانگیزش رزمندگان مسلمان ایرانی بود . نوحه خوانی، به ویژه توسط برادر آهنگران، قبل از عملیات های ایران، استفاده از نام ائمه اطهار(سلام الله علیهم) و مراسم سینه زنی در قبل از عملیات نقش، به سزایی در تهیج نیرو ها داشت.
  9. راهبرد تهاجمی در جنگ ، فضای تهاجم را بر سراسر جبهه ها حاکم کرد. اینراهبرد، پیام های تبلیغاتی را حماسی کرد و جهت گیری ویژه ای به تبلیغات جنگ داد. استفاده مناسب از مارش نظامی سرود، شعر و تابلوهای تبلیغاتی نمونه هایی از آن است.

10-وجود اعتماد به نصرت الهی در مردم و رزمندگان محور دیگری بود که اعتماد به نفس را افزایش داد.

11-تاکید بر فرهنگ شهادت در جبهه ها و شهر ها ، ضمن ایجاد انگیزش ، بسیاری از کمبودها و مشکلات پشتیبانی جنگ را حل کرد.

12هماهنگی بین نیروهای مختلف ارتش ، سپاه ، نیروهای مردمی ،هماهنگی جبهه و پشت جبهه ، هماهنگی و کنترل رسانه تبلیغاتی و مطبوعات از سوی حضرت امام (ره) بسیار موثر بود.

13-استفاده موثر از ظرفیت های تبلیغاتی در سطح کشور (تریبون نماز جمعه ، صدا و سیما.....)

14-بیان جنگ طلبی و آتش افروزی صدام در منطقه

15-پخش تصاویر مناسب از آسیب پذیری های عراقی ها(اسرا، کشته ها، غنایم، و مناطق آزاد شده)

ج) محور های عملیات روانی عراق علیه ایران

عملیات روانی در سازمان ارتش عراق فرآیند پیچیده ای داشت ، این کشور با بهره گیری از تشکیلات سازماندهی شده حزب بعث ، از سازمان کارآمدی برای عملیات بهره مند بود.حزب بعث در همه سطوح تصمیم گیری سیاسی و نظامی حضور داشت.افزون بر اینکه وزارت فرهنگ و اطلاعات عراق به مدیریت و تحلیل عملیات روانی می پرداخت ، در ارتش نیز تشکیلات و شبکه ای به نام توجیه سیاسی وجود داشت . تشکیلات توجیه سیاسی در همه واحد ها و قرار گاه های نظامی ارتش عراق حضورداشت و تمام نیروها مسلح عراق را پشتیبانی می کرد.

در مورد تاثیر عملیات روانی باید اشاره کرد که عراقی ها درک درستی از شرایط ایران نداشتند ، همچنین تحلیل جامعه شناسی و روان شناختی درستی از مردم و نوع باورها و نگرش ها و عواطف نیروهای رزمنده و مردم پشت جبهه نداشتند، یعنی مبتنی بر تحلیل نادرستی که به تهاجم نظامی منجر شد، به طراحی و تولید محصولات عملیات روانی و تبلیغات پرداختند. عراقی ها درپیام های تبلیغاتی خود به فحاشی، دروغ آشکار و برخورد خصمانه با جمهوری اسلامی مبادرت می ورزیدند و رزمندگان ایران اسلامی را به عدم انجام عملیات و ترساندن آنان به کشته شدن و همچنین تشویق به ترک منطقه عملیات و فرار از جنگ و رفتن به نزد خانواده تشویق می کردند.(نمونه اعلامیه عراق علیه ایران در پیوست مقاله) محور هایی که عراق در عملیات روانی بر ضد جمهوری اسلامی پیگیری می کرد عبارت بودند از:

 

1-تحریک احساسات مذهبی و قومی عشایر و مردم عراق و کشور های عربی

2- ترسیم چهره منفی و وحشتناک از جمهوری اسلامی در منطقه

3-پیوند پیامد های جنگ با سرنوشت ملت ایران

4- بی نتیجه نشان دادن مقاومت و دفاع ملت و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران

5- تظاهر به دلسوزی و ترحم برای مردم خوزستان و ساکنان نقاط مرزی جمهوری اسلامی

6- انعکاس چهره نامناسب از جمهوری اسلامی در صحنه بین المللی

7-ایجاد رعب و وحشت در بین نیروهای نظامی عراق در تسلیم و و پناهندگی به رزمندگان ایران اسلامی

8-پشتیبانی و تحریک گروه های معارض جمهوری اسلامی

9-تهدید و فشار بر ضد کشور های همسایه

مانور روی سلاحهای ویژه مرگبار

11-بزرگنمایی ضعف های احتمالی جمهوری اسلامی در نزد مخاطبان

12-کم اهمیت نشان دادن نقش ارتش جمهوری اسلامی در جنگ، با هدف تضعیف روحیه ارتشیان

13-منطقه ای کردن جنگ

14-استفاده از مجامع بین المللی در راستای اهداف و منافع ملی خود

15- ترور شخصیت امام (ره) به عنوان فرمانده کل قوا

16-متهم کردن جمهوری اسلامی به سوء استفاده از دین در جنگ تحمیلی

17-ایجادتردید در برخورداری نظام اسلامی از راهبران با کفایت

18-شایعه اختلاف و تفرقه بین مسئولان نظام

19-بی توجه نشان دادن ایران به قوانین بین المللی

20-ترسیم چهره مثبت از عراق

ر)راهکارهای ایران به منظور رویارویی با عملیات رسانه ای غرب

1- گسترش رسانه ملی و تقویت خبرگزاری در عرصه خارجی

2-ایجاد ستاد تبلیغات جنگ : در 25 اردیبهشت 1360 ستاد تبلیغات شورای عالی دفاع تشکیل شد که یکی از مهمترین فعالیت های آن تدوین شیوه های تبلیغاتی جنگ روانی علیه دشمن بود.این روش ها عبارت بودند از: چاپ پوستر ، بروشور،  برچسب،  کتاب و انتشار آن در سراسر جهان ، برپایی نمایشگاه  عکس در خارج از کشور ، تهیه فیلم و تکثیر آن برای نمایش جهانی ، دعوت از خبرنگاران خارجی و برپایی کنفرانس مطبوعاتی ، اعزام مبلغین به همراه هیئتهای اعزام مجروح به خارج از کشور(علایی 1366 ص 155 روزنامه کیهان 26/2/1360 )

3-تحرکات سیاسی وزارت خارجه

4-دیپلماسی بازدید (دعوت از کارشناسان و هیئت های صلح به منظور بازدید از مناطق خسارت دیده)

 

نتیجه گیری:

در دوران هشت سال دفاع مقدس ، طرفین منازعه با استفاده از عملیات روانی درصدد بودند که بر روی احساسات ، عواطف و تفکرطرف مقابل اثر بگذارند. از جمله اهداف طرفین در جنگ تحمیلی این بود که احساس یاس و ناامیدی را در نیروهای نظامی و مردم دو کشور به وجود آورند و آنان را نسبت به رهبران و مسئولین کشورشان بی اعتماد ساخته و در جامعه هدف ایجاد شکاف و دودستگی و چند دستگی نمایند. طرفین منازعه با استفاده از ابزار های عملیات روانی از جمله رسانه ها و اعلامیه ها و تریبون های نماز جمعه و سخنرانی .... درصدد تضعیف نیروهای رزمنده دو کشور و مردم آنان بودند. ابزار های گوناگون تبلیغاتی در اختیار دستگاه های تبلیغاتی عراق بود و ایران اسلامی نمی توانست پیام و صدای برحق خود را به گوش و وجدان بیدار ملت ها برساند که به گفته رهبر فقید انقلاب اسلامی حضرت امام (ره)، ما مظلومیت خویش و ستم متجاوزان را در جنگ ثابت کرده ایم ، گرچه ایران اسلامی در جبهه داخلی با ابزار تبلیغات سنتی و مدرن تا حدی به خوبی عمل کرد(از سال 1362 به بعد) ولی در مقابله با جبهه تبلیغاتی رژیم بعث عراق و هم پیمانان غربی موفقیت چندانی نداشتیم ، افزون بر اینکه نبودن سیاست مدون تبلیغاتی خارجی بر دیگر مشکلات می افزود . در مقابل، دشمن بعثی با بهره گیری لازم از رسانه که به منزله عمل مکمل تسلیحات نظامی است، سود می برد. لذا با درس گرفتن از عملیات روانی در جنگ تحمیلی می توان آمادگی لازم را بر مقابله با دشمنان به وجودآورد و با ساختار مناسب و تجهیزات کافی و آموزش های تخصصی این نقص و عیب را بهبود بخشید.

 

منابع و ماخذ:

1-آزاد بخت مروت و بهمنی محمد مسعود ، آیین نامه عملیات روانی ، دانشکده فرماندهی و ستاد آجا 1387 ، تهران چاپ یکم

2-چشم انداز ، عملیات روانی ، معاونت فرهنگی ستاد مشترک سپاه ، 1383 تهران –چاپ یکم

3-بهمنی، محمد مسعود، طرح ریزی و عملیات روانی ، مرکز آموزش و پژوهشی شهید صیاد شیرازی – 1391 تهران چاپ یکم

4-بیگی ، مهدی قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران ، دانشگاه امام صادق (ع) 1389 تهران – چاپ سوم

5-افتخاری ، اصغر ، مطلعات موردی در عملیات روانی ، معاونت فرهنگی و تبلیغات دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح -1389 جلد چهارم – چاپ یکم

6-جعفری محمد حسین ، مطلعات موردی در عملیات روانی ، معاونت فرهنگی و تبلیغات دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح -1388 – جلد دوم چاپ یکم

7- ولی وندزمانی حسین ،نیازی، علی ، عملیات روانی ، انتشارات دانشکده فرماندهی و ستاد جنگ ارتش جمهوری اسلامی ایران ، 1391-تهران چاپ یکم

 

 

 

پیوست:

نمونه اعلامیه های استفاده توسط شده ایران بر علیه عراق

اعلامیه شماره 1

اعلامیه شماره 2

اعلامیه 3

 

نمونه اعلامیه های استفاده شده توسط عراق علیه ایران

اعلامیه شماره 1

 

اعلامیه شماره 2

 

کارشناس ارشد مدیریت امور دفاعی ، مدیر سابق عملیات روانی نزاجا ، عضو هیئت علمی دانشگاه علمی کاربردی شهید صیاد شیرازی

سوره عنکبوت آیه 69

Psychological operation

آیین نامه عملیات روانی دافوس آجا 1387 – تهران – انتشارات دافوس ص 394

جعفری محمد حسین ، گونه شناسی در عملیات روانی 1388 تهران ، معاونت فرهنگی و تبلیغات دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح ج 2 ص 57

همان ص85

آیین نامه عملیات روانی تهران دافوس آجا، ص20

بهمنی محمد مسعود "طرح ریزی و عملیات روانی 1391 تهران – مرکز آموزشی شهید صیاد شیرازی ص56

 

تجربیات محقق در زمان جنگ تحمیلی

همان ص 396

ولی وند حسین ، نیازی علی ، عملیات روانی 1391 تهران – دافوس آجا ص 101

همان ص401

افتخاری اصغر ، مطلعات موردی در عملیات روانی ، تهران – 1389 – ستاد کل نیروهای مسلح - جلد4 ص 205

همان منبع ص 206

1397/6/20 10:46:25 172 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
برای عضویت درکانال سایت هیئت معارف جنگ شهید صیاد شیرازی اینجا کلیک کنید
تویضیحات در موتور جستجو
سرتیپ دوم ستاد محمد مسعود بهمنی
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015