• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

جنگ تحمیلی از نگاه بیگانگان(22)


در زمستان سال 1366، ارتش عراق از لحاظ کمی هم از نظر نیروی انسانی و هم جنگ افزار بر ایران برتری پیدا کرده بود: عراق تقریباً دارای یک میلیون نفر نیروی نظامی شده بود، در حالی که ایران کمتر از ششصد هزار نفر نیرو در اختیار داشت؛ عراق بیش از چهار هزار دستگاه تانک عملیاتی داشت، در مقابل ایران دارای کمتر از هزار دستگاه تانک بود؛ عراق بیش از 600 فروند هواپیمای جنگی داشت، در حالی که ایران کمتر از 50 فروند هواپیما داشت.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

آنچه گذشت (درسهایی از جنگ ایران و عراق) (21)

ارزیابی حملات عراق در سال 1367

                       

ارتش عراق در پنج حمله‌ای که در بهار و تابستان سال 1367 انجام داد، کارایی بیشتری را از آنچه که در گذشته به آن اشاره شد از خود به نمایش گذاشت. نیروهای عراقی سریعاً به مواضع دفاعی ایران معمولاً با کمترین میزان تلفات و ضایعات نفوذ می‌کردند. به یک باره در طول خط مقدم یک جبهه، ستون‌های زرهی با ترکیبی از واحدهای پیاده مکانیزه و مهندسی رزمی وارد عمل می‌شدند (با آتش توپخانه و پشتیبانی هوائی فراوان تدارک دیده شده بودند) که با مهارت مانورهای در عمق را اجرا می‌کردند که منجر به احاطه دورانی تعداد قابل ملاحظه‌ای از نیروهای ایرانی می‌گردید. حملات با استفاده از عملیات فریب تاکتیکی مؤثر انجام می‌گرفت و قبل از نبرد، از اطلاعات عالی راجع به نحوه استقرار و آرایش نیروهای ایرانی سود می‌بردند. تمامی عملیات عراق طبق روندی پیچیده و از روی کفایت و لیاقت از یک مرحله به مرحله دیگر با کمی تأخیر و با خصیصه جابجایی نسبتاً سریع واحدها انجام می‌شد.

هر چند که پیروزی‌های عراق در سال 1367 بازتاب مجموعه‌ای از بهبود در کارایی ارتش عراق بود این پنج حمله مقدمه یک اقدام اساسی جهت اصلاح در سطح راهبردی رهبری نظامی از زمان شروع جنگ بود. به ویژه، عنصر بنیادی در هر کدام از پیروزی‌های عراق، طرح‌ریزی جزئیات توسط ستاد ارتش عراق بود. فرماندهی عالی قادر بود تا با تکیه بر امکانات کسـب اطلاعـات راهبـردی خویـش ( ابتـداً  توسط  هواپیماهای  عکاسی - شناسائی[1]، ردیابی علائم مخابراتی، و اطلاعات تهیه شده از سوی ایالات متحده) تا از کنار هم قرار دادن آنها، تصویر دقیقی از گسترش نیروهای ایرانی به دست آورد. سپس آنها از این اطلاعات جهت توسعه یک طرح تفصیلی برای شکافتن پدافند خطوط مقدم ایران، احاطه واحدهای بزرگ ، و شکست نیروهای احتیاط عملیاتی ایران استفاده می‌کردند.

عراقی‌ها با دقت نیروی پر قدرتی را بر علیه یک منطقه مشخص متمرکز می‌کردند و تهران را به این باور می‌رساندند که حمله در جایی دیگر انجام می‌شود به طوری که نیروهای ایرانی غافلگیر می‌گردیدند. علاوه بر این، ستاد ارتش عراق این طرح‌ها را برای هماهنگی رسته‌های مشترک، مأموریت‌های حملات هوائی و آتش پشتیبانی توپخانه، مانور در سطح عملیاتی، و زمان‌بندی و فاصله هر مرحله از عملیات را به تفصیل می‌نوشت. نهایتاً، ستاد ارتش با احتیاط طرح حملات محدود و کوتاه مدت را هم به عهده می‌گرفت که جزئیات آن از قبل  می‌توانست طرح‌ریزی شده باشد به دلیل حوزه محدود عملیات‌ها، رخدادهای پیش بینی نشده به حداقل می‌رسید. خلاصه اینکه، طرح‌ریزی و آماده سازی برای هر عملیات  در درجه نخست قرار داشت.

هرچند، اجرای چنین عملیاتی ادامه نیافت تا مجموعه‌ای از مبانی و آموزه‌های عملیاتی از طرح‌ریزی عراقی‌ها تدوین شود. در سطح تاکتیکی، آنها کمافی السابق با همان مشکلاتی که باعث آزار آنها در سرتاسر مدت جنگ شـده بود دسـت به گریبـان بودند. اگر چه نیـروهای گـارد ریـاست جمهوری و بهترین واحدهای منظم نیروی زمینی بهتر از بقیه یگان‌های نیروهای مسلح مأموریت خود را انجام می‌دادند، اما می توان گفت که پیشرفت آنها نیز نسبی بود. مخصوصاً اینکه زمانی که به هر علت و دلیلی، وضعیت طبق آنچه که در طرح بغداد پیش بینی گردیده بود، به پیش نمی‌رفت. باز همان مشکلات گذشته بروز می‌کرد چرا که گروه‌های رزمی (رسته‌های مشترک) به طور کلی ناتوان از اجرای اینگونه عملیات بودند اما تا همین حد هم در بیشتـر حمـلات کافـی بود، در مـوارد متعددی زمانی که واحدهای تاکتیکی عراقی با یک کمین یا یک موضع پدافندی غیره منتظره نیروهای ایرانی روبرو می‌شدند،  این همکـاری از هم می‌پاشید ، و منجر به تلفات و ضایعات در نیروهای پیاده و زرهی می‌گردید.

 اگر تک‌های  پیش بینی نشده ایران برای تصرف منطقه‌ای همچنان ادامه می‌یافت، نیروهای عراقی متحمل تلفات و خسارات سنگینی می‌شدند. عراقی‌ها در واکنش نشان دادن کند بودند، و در هر موردی فقط پاسخ آنها این بود که با اجرای آتش پر قدرت خود تلاش کنند تا ایرانی‌ها را به عقب برانند. خوشبختانه (برای آنها)، برتری آنان در این بخش (قدرت آتش‌های پشتیبانی) بسیار زیاد بود ( و برعکس نیروهای ایرانی که خیلی ضعیف شده بودند) که معمولاً این عدم توازن قدرت آتش به نفع عراقی‌ها جواب می‌داد. تانک‌های عراقی همچنان به اتکا بر روی قدرت آتش انبوه و اثر شوک روانی تک‌های جبهه‌ای نسبت به اجرای اینگونه مانور ادامه دادند.

اگرچه در مراحل اولیه از یک حمله، غالب اوقات مانور تاکتیکی توسط تانک‌ها و نفربرهای زرهی به نمایش در می‌آمد، اما به یک باره واحدهای زرهی بطور مستقل از هم  باز می‌شدند و از فرصت استفاده می‌کردند، که این نوع مانور خیـلی بنـدرت به کار گرفته شد. در موارد معدودی زمانی که عراقی‌ها با نیروهای احتیاط متحرک ایران مواجه می‌گردیدند، آنها به طورکلی به شیوه سابق خود در حمله به نیروهای ایرانی با استفاده از قدرت آتش توپخانه رجوع می‌کردند و برای شکست دادن ایرانی‌ها، به برتری کمی به جای برتری کیفی و مهارت در اداره کردن یک تانک یا کاربرد واحدهای تانک گرایش داشتند.

فرماندهان دسته‌ها، گروهـان ها، گردان‌های زرهـی و مـکانیزه عراق توانائی کمی برای سازماندهـی و بـه کارگـیری نیروهـای خود در قالب همکاری گروهی از خود به نمایش گذاشتند. توپخانه عراق هم وضعیت مشابهی داشت، و اصولاً کارایی آتش توپخانه عراق به دلیل حجم آتش و تکیه سنگین بر روی جنگ شیمیائی ویران‌کننده بود. آتشبارهای توپخانه عراق به خوبی فقط به سوی هدف‌های از قبل ثبت تیر شده شلیک می‌کردند، و در مأموریت‌های اجرای آتش‌های طرح‌ریزی شده (در پشتیبانی از عملیات حتی عملیات استفاده از موفقیت) به‌طور مؤثر شرکت داشتند اما به عنوان یک واقعیت، آنها بندرت می‌توانستند در عملیات با وضعیت سیال به آتش‌های بنا به درخواست و ثبت تیر نشده با مهارت و به سرعت پاسخ دهند مثلاً اگر ستون‌های زرهی یک تغییر جهت اشتباهی را اتخاذ می‌کردند یا با مقاومت نیروهای ایرانی مواجه می‌گردیدند یا در جایی که انتظار آن نمی‌رفت، وضعیت غیر منتظره ای پیش می‌آمد. به این دلیل، توپخانه عراق به‌طورکلی اثر کمی نسبت به مراحل اولیه نبرد و طرح‌ریزی شده قبلی را داشت و نمی‌توانست کارایی درخور و قابل انعطافی از خود نشان دهد.

این مشکلات مختلف نشان می‌دهد که اگر در وضعیتی عراق از موفقیت‌های تاکتیکی بهره مند می‌گردید اصولاً به دلیل کارایی در طرح‌ریزی تفصیلی و درک مناسب به اضافه تمرین شدید عملیات در بخشی از نیروهای گارد ریاست جمهوری و دیگر واحدهای شرکت‌کننده بود. عراقی‌ها مدلی از عوارض زمین درمقیاس کامل می‌ساختند، و واحدها برای انجام حملات خود در آنجا به تمرین وظایف خود می‌پرداختند تا زمانی که آنها می‌توانستند مأموریت خود را بدون نقص انجام دهند؛ هرچند، آنها هیچ کدام از مفاهیمی را که پشت سر این گونه حرکات دقیق، هماهنگ و موزون شده قرار داشتند، را مکتوب نمی‌کردند. بنابراین، هر وقت که حمله طرح‌ریزی شده با شکست روبرو می‌شد، فرماندهان محلی تجهیـزات خود را در صحنه عملیات رها می‌کردند و نیروهای عراقی از هم پاشیده می‌شدند.

 هنگامی هدایت عملیات برای فرماندهان تاکتیکی قطع گردید (همانند زمانی که نیروهای عراقی با کمین یا پاتک غیر منتظره از سوی ایران مواجه می‌گردیدند) که آنها نشان دادند که درک صحیحی از هماهنگی بین رسته‌های مشترک یا مانور ندارند و سریعاً نمی‌توانستند واکنش نشان دهند و یا خود را با وضعیت جدید وفق دهند، و تا حد زیادی در داشتن ابتکار عمل به‌طور مستقل ناتوان بودند. پاسخ‌های آنها کند، قابل پیش بینی، و گران و پر هزینه بود. اما با حفظ مدت عملیات عمده برای یک یا دو روز، بغداد می‌توانست ابعاد هر کدام از رویدادها غیر منتظره ای را به حداقل برساند یا ابعاد هر کدام از عملیات­ها  که با جزئیات طرح‌ریزی می‌گردد و در طی زمان نیروهای عراقی آن را فرا گرفته بودند، به حداکثر برساند.

به ‌طور کلی، تلاش‌های عراق در سال 1367 نسبتاً کم بود، که ناشی از عدم توازن بین قوای ایران و عراق بود. در زمستان سال 1366، ارتش عراق از لحاظ کمی هم از نظر نیروی انسانی و هم جنگ افزار بر ایران برتری پیدا کرده بود: عراق تقریباً دارای یک میلیون نفر نیروی نظامی شده بود، در حالی که ایران کمتر از ششصد هزار نفر نیرو در اختیار داشت؛ عراق بیش از چهار هزار دستگاه تانک عملیاتی داشت، در مقابل ایران دارای کمتر از هزار دستگاه تانک بود؛ عراق بیش از 600 فروند هواپیمای جنگی داشت، در حالی که ایران کمتر از 50 فروند هواپیما داشت. از نقطه نظر تهاجمی، برتری‌های عراق حتی خیلی بیشتر از این بود، از لحاظ نیرو از ده به یک، بیست به یک، و حتی در برخی اقلام تسلیحاتی به پنجاه به یک می‌رسید که غیر عادی نبود. در صدر این موارد، عـراق بر مقـادیر انبوهـی از گازهای شیـمیائی برای درهم شکستن مواضع پدافندی نیروهای ایرانی تکیه داشت. با این عدم توازن عظیم، آنچه که حیرت آور است این بود که عراقی‌ها نمی‌توانستند کار بیشتری انجام دهند. مخصوصاً، عراقی‌ها هرگز بیش از 40 کیلومتر فراسوی خطوط مقدم نبرد یورش نبردند و هرگز اجازه ندادند تا عملیات‌های آفندی برای مدت زمانی بیش از 36 ساعت ادامه یابد- درباره مسافت دورتر و زمان طولانی‌تر ستاد ارتش عراق احساس می‌کرد که نیروهای عراقی تا آنجایی که کل عملیات  بر طبق طرح پیش بینی شده با خطر مواجه نشود، می‌توانند بدون انشعاب از یکدیگر پیشروی کنند.

 

منبع: آنچه گذشت، کنت مایکل پولاک، مترجم: مهدی خسروی نژاد، ویراستار: سرتیپ2 ستاد مسعود بختیاری، ص 106

 


[1] - با استفاده از هواپیماهای میگ 25 آر و غلاف‌های شناسائی که بر روی هواپیماهای میراژ اف-1نصب می‌گردید.(مترجم)

1397/10/17 11:23:56 105 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015