• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

توپخانه در سد و تثبیت متجاوز (65)


باتوجه ‌به ناتوانی نیروهای رزمی خودی در مقابله با پیشروی دشمن، که از عدم توازن قوای طرفین درگیر ناشی می‌شد، بارها یگان‌های توپخانه رو در روی مستقیم نیروهای رزمی مهاجم قرار گرفتند که به‌ناچار اقدام به اجرای تیر مستقیم علیه ادوات زرهی دشمن كردند و تقریباً در هر رده از عملیات حرکات به عقب، این یگان‌های توپخانه بودند که پس از درگیر شدن مستقیم با دشمن، به‌صورت رده به رده، ضمن حفظ آتش مداوم روی دشمن، به عقب می‌آمدند.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

2- عملکرد توپخانه در مرحلۀ زمانی اقدامات اجرایی به‌منظور سد کردن پیشروی دشمن

باتوجه‌ به اینکه یکی از محدودیت‌های توپخانه، محدودیت پدافند از خود در برابر تک‌های هوایی و به‌ویژه زمینی دشمن است، تحت شرایطی که در بالا به آن اشاره شد، مواضع یگان‌های توپخانۀ مستقر در چنین منطقۀ باز، به‌شدت در مقابل تک احتمالی نزديك دشمن آسیب‌پذیر بود. با اینکه این یگان‌ها با ایجاد پدافند دورادور و مراقبت شبانه‌روزی خود، امکان ضربه زدن عناصر نفوذی دشمن و عوامل وابستۀ داخلی به آن را به مواضع خود نمی‌دادند؛ ولی تهاجم سراسری وحشیانه و طرح‌ریزی شدۀ دشمن در تاریخ 31/6/1359 چیزی نبود که یک یگان پشتیبانی رزمی بتواند تاب مقاومت در برابر آن را داشته باشد. جالب اینکه حتی پیش‌بینی عقب‌نشینی و یا عملیات تأخیری منطقی و برابر اصول و قواعد اساسی رزم هم نشده بود که یگان‌های مانوری و به‌تبع آنها یگان‌های توپخانه بتوانند به‌موقع و رده به رده به عقب آمده و حداقل تلفات را در عملیات حرکات به عقب متحمل شده و صرفاً زمین را با زمان معاوضه کنند. بنابراین متأسفانه تعدادی از یگان‌های توپخانه که می‌خواستند تا آخرین لحظه و آخرین مهمات موجود خود به اجرای آتش و مقاومت در برابر دشمن ادامه دهند، به‌علل مختلف، مانند زمان‌بر بودن حاضر به راه كردن توپ‌ها و غیره، توسط دشمن محاصره شده و اغلب تجهیزات خود را از دست دادند. عده‌اي هم به اسارت دشمن درآمدند.

با این وجود، فرماندهان آموزش‌دیده و کارآزمودۀ توپخانه، در برابر تهاجم همه‌جانبۀ دشمن و شرایط حاد موجود، به ابتکار خود اقدام به اجرای عملیات تأخیری کرده و در برخی جبهه‌ها نیز، به‌عنوان آخرین یگان رزمنده در مقابل دشمن ایستادگی و پیشروی او را سد و درنهایت نسبت به توقف دشمن در مواضع اجباری و اغلب نامناسب، اقدام کردند. در این خصوص می‌توان به عملیات حرکات به عقب آتشبار یکم گردان 317 توپخانۀ 155م‌م خودکششی توپخانۀ لشکر81 زرهی در محور قصرشیرین- گیلانغرب اشاره کرد که صرفاً به ابتکار فرمانده آتشبار (ستوان‌یکم خیرالله همتی) و در حالی که گروه رزمی پشتیبانی شونده، در اثر فشار دشمن به عقب رفته و درواقع با نیروهای دشمن قطع تماس کرده بود، اقدام به‌نوعی عملیات تأخیری کرده و ضمن پذیرفتن تلفات و ضایعات، با اجرای آتش مداوم خود، پیشروی دشمن را کند می‌کند.

البته انصافاً در این برهۀ زمانی حساس و حیاتی، نمی‌توان از نقش ارزندۀ پشتیبانی آتش هلی‌کوپترهای جنگی هوانیروز و رشادت و دلاوری خلبانان جان بر کف آنها سخنی به میان نیاورد. هلی‌کوپترهای جنگی هوانیروز، ضمن هماهنگی با فرماندهان توپخانۀ موجود در منطقه، تانک‌ها و سایر ادوات زرهی دشمن را مورد اصابت موشک‌های خود قرار می‌دادند؛ هرچند تداوم آتش توپخانه که یکی از وظایف اصلی این رسته در انجام مأموریت‌های آن است را نمی‌توان از پشتیبانی رزمی هوانیروز یا نیروی هوایی انتظار داشت. به‌عنوان مثال، اجرای شدید و مداوم آتش دیده‌بانی شدۀ آتشبار کاتیوشای گروه 44 توپخانه و سه قبضه توپ‌ 155م‌م خودکششی موجود در پادگان ابوذر که بعد با جمع‌آوری توپ‌های سرگردان عقب نشسته از مقابل دشمن متجاوز، به 9 قبضه رسید، عامل عمده در جلوگیری از دسترسی نیروهای دشمن به شهر سرپل‌ذهاب و پادگان ابوذر بود. همچنین تصمیم عاقلانه، مبنی بر اجرای عملیات تأخیری توسط عناصر باقی‌ماندۀ تیپ2 زرهی لشکر92، به همراه گردان320 توپخانه از ارتفاعات علی گره‌زد تا شرق رودخانۀ کرخه، در تاریخ 3/7/1359، در محور عین‌خوش- دزفول، موجب شد نیروهای دشمن، ضمن تحمل تلفات و ضایعات  بسیار ، بعد از چهار روز، به‌اجبار در غرب رودخانۀ کرخه متوقف شوند و از دسترسی به اهداف خود در این محور محروم شوند. لازم به ذکر است که در این زمان، فرمانده گردان320 توپخانه (سرگرد حجت‌الله دهقان)، ضمن حفظ شغل سازمانی، سرپرستی تیپ2 زرهی را نیز به‌عهده داشت.

به‌جرئت می‌توان گفت که علت اصلی گرفته شدن دور تک دشمن و درنهایت، توقف نیروهای نظامی آمادۀ آن در مناطقی که تصور نمی‌رفت اهداف نهایی دشمن باشد، در این برهۀ زمانی حساس، عملکرد مثبت و سرنوشت‌ساز توپخانۀ ارتش جمهوری اسلامی ایران بوده است و نه چيز ديگري. البته اگر حمل بر خودستایی نشود، این مسئله نشئت گرفته از قابلیت‌های توپخانه، به‌ویژه توپخانۀ ارتش ایران بود؛ زيرا افسران توپخانه همواره از بهترین و باهوش‌ترین افسران فارغ‌التحصیل دانشکدۀ افسری ارتش انتخاب می‌شدند و از آموزش‌های مناسب در مرکز آموزش توپخانه برخوردار بودند که در جلدهای بعدی کتاب به نحوۀ انتخاب افسران برای رستۀ توپخانه و تحولات حادث شده در آموزش این افسران در مرکز آموزش توپخانه، چند سال قبل از پیروزی انقلاب، سخن به میان خواهد آمد. همچنين توپخانۀ ارتش ایران مجهز به انواع مختلف جنگ‌افزارهای روز دنیا، اعم از هویتزر و توپ با تنوع مهمات زیاد بود که قابلیت بالایی در درگیر شدن با انواع هدف‌ها و عمق دادن به میدان نبرد را داشتند. 

در این مدت که حدود 10 روز طول كشيد، متأسفانه هماهنگی لازم بین یگان‌های پشتیبانی شونده و پشتیبانی کننده، به‌منظور اجرای عقب‌نشینی و یا عملیات تأخیری درست و حساب شده، اغلب صورت نمی‌گرفت و هدف از این حرکات مشخص نبود. این در حالی بود که از مدت‌ها پیش، توان بالای دشمن، حداقل برای یگان‌های در خط، قابل لمس بود؛ بنابراین باید از قبل تمهیدات لازم برای چگونگی انجام حرکات به عقب، صورت می‌گرفت که بر مبنای آن می‌شد روی نقش توپخانه در پشتیبانی از نیروهای رزمی عقب رونده و کسب زمان مورد نظر، حساب ویژه‌ای باز کرد. اين امر مسلماً از توان بالای توپخانۀ ارتش خارج نبود. 

نکتۀ قابل ذکر در این بازۀ زمانی، حداقل استفاده از جنگ‌افزارهای پشتیبانی نیروهای رزمی، اعم از جنگ‌افزارهای تیر منحنی مانند خمپاره‌اندازها و تیر مستقیم مانند تانک و تفنگ 106 و غیره، به بهانه‌های مختلف، توسط این نیروها بود. بنابراين، توپخانه مجبور بود جور آنها را نیز بکشد. البته در مواردی هوانیروز به کمک توپخانه می‌آمد که برای شکار تانک‌های دشمن بسيار مؤثر واقع می‌شد؛ ولی مسلماً نمی‌توانست تداوم آتش توپخانه را داشته باشد.

آتش مداوم توپخانه، از بین رفتن خان لوله‌ها و همچنین فرسودگی قسمت‌های مختلف توپ‌ها را به‌دنبال داشت که باتوجه به محدودیت لوله و سایر اقلام تند مصرف توپ‌ها، قدرت آتش توپخانه به‌تدریج و به‌طور محسوسی تقلیل پیدا می‌کرد. به هر حال، چارۀ دیگری نبود، می‌بایستی در مقابل دشمن تا دندان مسلح، با استعداد چند برابر نیروهای خودی، ایستادگی می‌شد و تا زمان ورود نیروهای تازه‌نفس به جبهه‌ها، پیشروی دشمن، به هر صورت ممکن، سد شود. ولی، این اقدام تخطی از ضوابط نگهداری است و آیین‌نامه‌های موجود، در هیچ شرایطي، استفادۀ اینچنینی از قدرت آتش را توصیه نمی‌کنند. البته نواخت تیر سریع در بعضی موقعیت‌ها و برای زمان محدود، مانند اجرای آخرین آتش‌های حفاظتی، توصیه شده است؛ ولی در همان حال هم آیین‌نامه‌های فنی، فاصلۀ زمانی بین دو تیراندازی، برای هر نوع جنگ‌افزار را مشخص کرده است تا ضمن تسریع در تیراندازی به مدت محدود، ضوابط نگهداری از جنگ‌افزار نیز رعایت شود.

در اجرای عملیات حرکات به عقب، عملکرد توپخانه نیز بدون عیب و نقص نبود؛ مثلاً دیده‌بانی هوایی که یکی از روش‌های دیده‌بانی در شرایط سیال عملیات است، به‌ندرت مورد استفاده قرار می‌گرفت. در یک مورد، دستور صریح فرماندۀ نیروی زمینی ارتش موجب شد موضع توپخانۀ ارتش عراق که شهر اهواز را مورد هدف قرار می‌داد، از طریق این روش به دیده‌بانی سرگرد عبدالله رشیدنجفی مورد شناسایی قرار گیرد که ابتدا توسط هلی‌کوپترهای جنگی و سپس با اجرای آتش انبوه توپخانۀ خودی به‌کلی منهدم شد؛ به‌طوری‌ که از آن پس دیگر شهر اهواز از تیررس توپخانۀ دشمن خارج شد. همچنين دیده‌بانی متحرک که مستلزم ورزیدگی دیده‌بان و اجرای آموزش‌های عملی مستمر در این مورد است، شاید توسط تعداد قلیلی از دیده‌بانان باتجربه به‌کار گرفته شد که برای جبران این نقیصه، بعضی از فرماندهان آتشبار و حتی گردان توپخانه، مجبور می‌شدند برای تأثیر بیشتر آتش توپخانه، به‌جاي هدایت کل یگان مربوطه، در دیدگاه‌های تعجیلی حضور مستمر داشته باشند و نظارت بر دیده‌بانی متحرک را خود شخصاً عهده‌دار شوند. گفتنی است که در صورت استفاده از دیده‌بانی هوایی، موقعیت دشمن به‌خوبی کشف می‌شد و از پیشروی سریع دشمن جلوگیری به‌عمل می‌آمد و در صورت تسلط دیده‌بانان توپخانه به دیده‌بانی متحرک، از به‌هدر رفتن مهمات جلوگیری می‌شد.       

باتوجه ‌به ناتوانی نیروهای رزمی خودی در مقابله با پیشروی دشمن، که از عدم توازن قوای طرفین درگیر ناشی می‌شد، بارها یگان‌های توپخانه رو در روی مستقیم نیروهای رزمی مهاجم قرار گرفتند که به‌ناچار اقدام به اجرای تیر مستقیم علیه ادوات زرهی دشمن كردند و تقریباً در هر رده از عملیات حرکات به عقب، این یگان‌های توپخانه بودند که پس از درگیر شدن مستقیم با دشمن، به‌صورت رده به رده، ضمن حفظ آتش مداوم روی دشمن، به عقب می‌آمدند.    

در این برهۀ زمانی، علاوه‌بر توپخانه‌های صحرایی که لحظه‌ای خاموش نمی‌شدند، یگان‌های پدافند هوایی هم، به‌‌رغم نبود یک سیستم کنترلی مشخص، پا به پای یگان‌های رزمی و پشتیبانی رزمی که مسئولیت حفاظت از حریم هوایی آنها را داشتند، به‌صورت رده به رده به عقب می‌آمدند که با همین بضاعت ناقص خود، توانستند چند فروند از هواپیماهای مهاجم را مورد اصابت قرار داده و سرنگون کنند و تعداد بی‌شماری از آنها را وادار به ترک منطقه كنند. حتی در مواردی، توپ‌های پدافند هوایی، به‌ناچار، اقدام به اجرای تیر مستقیم علیه نیروهای زرهی و پیادۀ دشمن نیز می‌كردند که این مسئله آسیب‌پذیری آنها را بیشتر می‌کرد؛ همچنان که در این خصوص تعدادی از توپ‌های پدافند هوایی با آتش تانک‌های دشمن منهدم شدند و شماری از کارکنان آن شهید و یا به اسارت نیروهای دشمن درآمدند.

 

 

منبع: توپخانه در سد و تثبیت متجاوز، نجفی راشد و همکاران، محمد، 1396، ایران سبز، تهران

1397/10/11 10:46:29 226 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
باتوجه ‌به ناتوانی نیروهای رزمی خودی در مقابله با پیشروی دشمن، که از عدم توازن قوای طرفین درگیر ناشی می‌شد، بارها یگان‌های توپخانه رو در روی مستقیم نیروهای رزمی مهاجم قرار گرفتند که به‌ناچار اقدام به اجرای تیر مستقیم علیه ادوات زرهی دشمن كردند
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015