• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

سال روز عملیات مسلم بن عقیل (انتشار مجدد)


عملیات مسلم بن عقیل

پس از توقف عملیات رمضان در شرق بصره، با توجه به استحکامات قوى عراق در مناطق مرزى خوزستان و نبود راه کار عملیاتى مطمئن براى پیروزى در آن منطقه، نیروهاى خودى براى تحت فشار قرار دادن حاکمان عراق و آزادسازى بخش هایى از سرزمین هاى اشغالى، عملیاتى را با عنوان "مسلم بن عقیل" طرح ریزى کردند تا ضمن تفوق تبلیغاتى و سیاسى برعراق، ابتکار عملیاتى را نیز به دست آورند.

سال روز عملیات مسلم بن عقیل (انتشار مجدد)،جنگ،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق

براساس طرح، مقرر شد این عملیات در استان کرمانشاه و در منطقه ى عمومى سومار (بین دو شهر مرزى نفت شهر و مهران) و در مقابل شهر مرزى عراق اجرا شود.

در صورت پیروزى این عملیات ارتفاعات مرزى واقع میان سلمان کشته و گیسکه به طول 22 کیلومتر، آزاد مى شد و منطقۀ که ارتفاعات "سان واپا" و ارتفاعات 363-328 "کهنه ریگ" "کومه شریف"، "دوله شریف" و پاسگاه میان تنگ را در بر مى گرفت و همچنین شهر مندلى عراق که در 12 کیلومترى ارتفاعات مرزى واقع است، زیر دید وتیرنیروهاى خودى قرارمیگرفت.

 

.موقعیت عمومى منطقه

منطقه ى عملیاتى مسلم بن عقیل- که شهر سومارعقبه ى آن محسوب مى شد- با یک جاده ى آسفالت از ایلام به سومار و پاسگاه میان تنگ و پس از ارتفاعات مرزى به شهر مندلى عراق ختم مى شود.در شمال این منطقه نفت شهر و در جنوب آن ارتفاعات میمک قرار دارد.

 

پیشینه ى نظامى منطقه

عراق در ابتداى هجوم سراسرى خود به ایران درشهریور 1359، با بهره گیرى از جاده ى مندلى- سومار ارتفاعات سرکوب مرزى را تصرف کرده و بر دشت سومار مسلط شده بود، اما پس از اجراى عملیات گستردۀ بیت المقدس و آزادسازى خرمشهر، عراق در تیرماه 1361، در یک اقدام تبلیغاتى از بخشى از این مناطق که برخى از آن ها فاقد ارزش نظامى بودند، عقب نشینى کرد و در برخى مناطق نیز نیروهایش را تنها از دشت ها و زمین هاى هموار خارج کرد و ارتفاعات مسلط و سرکوب را همچنان در اختیار خود نگه داشت. ارتفاعات مرزى منطقۀ سومار یکى از این ارتفاعات بود که نیروهاى عراق با استقرار در ارتفاعات مرزى، کاملاً بر سومار، قصرشیرین و نفت شهر تسلط داشتند و در نتیجه ارتباط شمال به جنوب نیروهاى خودى از این منطقه با مشکلاتی توأم بود.

 

ملاحظات تاکتیکى

براى اجراى عملیات مسلم بن عقیل، ملاحظات تاکتیکى به شرح زیر مد نظر فرماندهى عملیات قرار داشت:

1. گشودن جبهه ى جدید در منطقۀ میانى.

2. از بین بردن تمرکز نیروهاى دشمن در جنوب.

3. از بین بردن تسلط دید و تیر دشمن بر منطقۀ سومار

4. تسلط دید و تیر نیروهاى خودی بر شهر مندلی و تهدید شهر بغداد.

در حقیقت مسئولان تصمیم گیر در جنگ پس از بررسى دلایل ناکامى عملیات رمضان به این نتیجه رسیدند که با توجه به تصمیم عراق مبنى بر اتخاذ استراتژى دفاع مطلق، ادامۀ جنگ مستلزم فراهم شدن همه ى مقدمات لازم براى اجراى عملیات، افزایش توان مهندسى و گسترش سازمان رزم و درمجموع ایجاد وضعیت جدیدى است. بنابراین براى فراهم کردن وضعیت دلخواه در عرصه ى نبرد و باتوجه به تأکید امام خمینى بر ضرورت حضور نیرو در جبهه ها و ادامه ى جنگ به عنوان مسئله ى اصلى کشور، اجراى عملیات نیمه گسترده و محدود در دستور کار قرار گرفت. این امر علاوه بر حفظ آمادگى و برترى نظامى نیروهاى خودى موجب فرسایش سازمان رزم دشمن و جلوگیرى از ترمیم و بازسازى آن، ایجاد اختلال در افکار و تصمیم گیرى هاى مسئولان نظامى عراق، تحمیل تلفات به نیروهاى دشمن و تجزیه ى قواى عراقی و... می شد.

 

سازمان رزم

عملیات مسلم بن عقیل با طراحى و فرماندهى مشترک ارتش و سپاه اجرا شد، نیروهاى عمل کننده ى مأمور در این عملیات عبارت بودند از:

•سپاه پاسداران: تیپ 27 حضرت رسول(ص) با 10گردان رزمى، یک گردان توپ خانه و یک گردان تخریب؛ تیپ 31 عاشورا با 8 گردان رزمى و یک گروهان تخریب؛ تیپ 21 امام رضا(ع) با 5 گردان رزمى و یک گروهان تانک؛ تیپ 18 الغدیر با 4گردان رزمى.

•ارتش: تیپ 4 از لشکر 81 زرهى کرمانشاه با 3گردان رزمى و یک گردان زرهى؛ تیپ مستقل55 هوابرد شیراز با 4 گردان رزمى و یک گردان توپخانه.

نیروهای عراقی حاضر در منطقه نیز متشکل از 5 تیپ و 5 گردان بودند که همگی تحت امر سپاه دوم ارتش عراق قرار داشتند.

 

شرح عملیات

قرار بود عملیات از اولین دقایق بامداد9مهر 1361 شروع شود، اما به دلیل مشکلاتى از جمله گم شدن و دیر رسیدن برخى نیروها در ساعت 45 دقیقه بامداد آغاز شد.در منطقه ى شمالى (جناح راست)، تیپ 31عاشورا و تیپ 4 لشکر 81 زرهى باختران که در 2 محور وارد عمل شده بودند، توانستند در مدت یک ساعت و نیم ارتفاع سلمان کشته و تپه ى 320 واقع در سان وپا را تصرف کنند.

در محور میانى، که به دلیل استحکامات فراوان دشمن در این منطقه، براى تیپ 27 حضرت رسول(ص) و تیپ مستقل 55 هوابرد شیراز نبردسنگین و دشوارى پیش بینى مى شد، نیروهاى خودى توانستند ارتفاع گیسکه را آزاد کنند، پس ازآن مواضع دیگر دشمن در قلعه مین، قلعه جوق، منطقه ى سلمان کشته، واروالین و تنگه ى میان تنگ که جاده ى سومار به مندلى و بغداد از میان آنمى گذرد نیز به تصرف این نیروها در آمد. البته در میان تنگ برخى مواضع دشمن، از جمله یک پاسگاه در دوله شریف و پاسگاه ایرانى کومه سنگ به دلیل آماده باش نیروهاى دشمن از ساعت ها قبل، در دست نیروهای عراقی باقی ماند. در جنوب منطقۀ (جناح چپ) نیز، نیروهاى تیپ 21امام رضا(ع) با تحمل کمترین تلفاتى توانستند محورهاى سیدک و دروازه را به تصرف خود درآورند. با روشن شدن هوا، دشمن که تا حدودى توان خود را باز یافته بود، در شمالی ترین بخش منطقۀ عملیات، ارتفاع مهم سلمان کشته را بار دیگر اشغال کرد. در ادامۀ فعالیت نیروهاى خودى در طول روز، نیروهاى لشکر 31 عاشورا در محور شمالى عملیات با احداث خاکریز توانستند از فشار بیش تر دشمن جلوگیرى کنند. در این حال ابرى بودن هوا، فعالیت هوایى و دید بانى توپ خانه هاى دشمن را به حداقل رسانده بود و این امر به تثبیت موقعیت نیروهاى خودی کمک فراوانی می کرد. فعالیت گستردۀ توپ خانۀ دشمن که ازنخستین دقایق عملیات آغاز و تا پایان روز ادامه داشت به دلیل ناهماهنگى کار ساز نبود، حتى دربرخى مناطق نیروهاى عراقى و محل استقرار آنان هدف گلوله هاى توپ هاى ارتش عراق قرار گرفت و تلفات و خسارت هایی را به آنان وارد کرد.

در مرحلۀ اول عملیات، در مجموع حدود 130 کیلومتر مربع از اراضى کشورمان که بیش از 2 سال در اشغال نیروهاى عراقى بود آزاد شد وشهر مندلى در تیررس توپ خانه هاى خودى قرارگرفت. همچنین ده ها تانک و نفر بر عراقى منهدم و تعدادى تانک و نفر بر و انواع سلاح ها و مهمات به غنیمت نیروى هاى خودى در آمد. دراین مرحله از عملیات 600تن از نیروهاى دشمن کشته یا زخمى و 40 تن نیز اسیرشدند .با توجه به اهمیت نظامى و سیاسى این عملیات، صدام حسین با حضور در یکى از قرارگاه هاى عملیاتى ارتش عراق در این منطقه خطاب به فرماندهان عملیاتى گفت:«آبرو و حیثت عراق به خطر افتاده است، شما به هر نحوى که است باید ارتفاعات و مواضع از دست رفته را به دست آورید.» وى افزود:«اگر لازم باشد تمام ارتش را به  پشتیبانى شما مى آورم و حتى اگر تمام آن ها کشته شوند باید مندلى را حفظ کنید و مواضع از دست رفته را باز پس بگیرید.»

روز دوم ( 10 مهر 1361 )، عملیات به منظورتکمیل و تثبیت اهداف به دست آمده در بخش شمالى منطقۀ عملیاتى ادامه یافت. استقرار نیروهاى دشمن در ارتفاعات بین سانواپا و سلمان کشته (کرم ژیله) موجب تسلط دید و تیرآنها بر نیروهاى خودى شده بود، در نتیجه فرماندهى عملیات براى حل این مشکل تیپ 31 عاشورا را مأموراجراى عملیاتى براى تصرف ارتفاع کرم ژیله کرد. نیروهاى این تیپ متشکل از 40 تکاور و 10آرپى جى زن، در اولین ساعات روز، عملیات خود راآغاز کردند و پس از یک درگیرى 6 ساعته موفق به تصرف این ارتفاع شدند.در این عملیات چندین تانک و نفربر و مقدارى ازمهمات عراقى ها به غنیمت گرفته شد، همچنین 71 تن از نیروهاى دشمن کشته یا زخمى شدند. نیروهاى خودى درعملیات دیگرى توانستند ارتفاع سلمان کشته را که روز گذشته تصرف و سپس از دست داده بودند، دوباره تصرف کنند، اما با توجه به موقعیت حساس و مهم این ارتفاع، نیروهاى عراقى با بهره گیرى از 4 گردان و با وجود تحمل تلفات بسیار از جمله انهدام % 70 یک گردان (گردان 418 از لشکر 7 ) ارتفاع سلمان کشته را باز پس گرفتند. در منطقۀ میانى نیز واحدهایى از تیپ 27حضرت رسول(ص) توانستند پاسگاه مرزى ودوله شریف در خاک عراق را که بر جادۀ آسفالتۀ مندلى –سومار تسلط دید و تیر داشت، تصرف کنند. بدین ترتیب راه تدارکاتى نیروهاى خودى ازعمق به جبهۀ مقدم در این منطقه باز شد. البته قرار بود عملیات دیگرى هم براى تصرف پاسگاه عراقى کومه شریف در شمال دوله شریف، اجرا شود، اما به دلیل تأخیر در آماده شدن نیروهاى عمل کننده و روشن شدن هوا، اجراى عملیات منتفى شد.صدام حسین از یک روز قبل از عملیات با حضور در منطقه، شخصاً بر عملیات نظارت داشت. مسئولان عراقى بر خلاف گذشته که حضور صدام حسین در مناطق عملیاتى را آشکار نمى کردند این بار علناً از حضور وى در منطقۀ مندلى خبر دادند. این اقدام از یک سو موجب تحریک افکار عمومى عراق به ویژه نظامیان براى حفظ منطقه شد و ازسوى دیگر پیام غیر مستقیمى به مردم منطقۀ مندلى بود مبنى بر پشتیبانى دولت و شخص رئیس جمهور از آن ها و پى گیرى عملیات براى حفظ این منطقه.به گزارش خبرگزارى فرانسه، صدام حسین هنگام عبور از خیابان هاى مندلى مورد استقبال مردم قرار گرفته و چندین بار براى اطلاع از اوضاع ساکنان این شهر، توقف کرده است. در روز سوم عملیات ( 11 مهر 1361) 2 گردان، از نیروهاى لشکر 31 عاشورا با دستور فرماندهى عملیات بار دیگر مأمور اجراى عملیات روى ارتفاع سلمان کشته شدند. با وجود پیروزى هاى نسبى ای که به سختى و پس از حدود 10 ساعت نبرد سنگین و در برخى نقاط با درگیرى تن به تن حاصل شد، نیروهاى خودى نتوانستند همۀ اهداف مورد نظر را تصرف کنند و حتى بخش هایى را که تصرف کرده بودند به ناچار رها کردند و به عقب آمدند. امیررزاق زاده و تقى رضوانى راویان قرارگاه فرمانده ىو لشکر 31 عاشورا، دلایل ناکامى در دست یابى به اهداف این عملیات را چنین بر شمرده اند: دیر رسیدن گردانهاى عمل کننده به منطقۀ مورد نظر و در نتیجه به روز کشیده شدن عملیات؛ ضعف عناصر اطلاعاتى؛ کمبود مهمات؛ نبود هماهنگی هاى لازم؛ موقعیت برتر دشمن؛ تمرکز آتش دشمن و پشتیبانى نکردن تو پخانه و... .

در این روزهمچنین نیروهاى دشمن در محور میانى براىباز پسگیرى سانواپا تاقلعه جوق پاتک سنگینىرا انجام دادند و حتى تانکهایشان را تا نزدیکى سنگر خودى پیش آوردند، اما مقاومت دلیرانه و سرسختانۀ گردان میثم از لشکر 27 حضرت رسول(ص) نیروهاى عراقى را وادار به عقب نشینی کرد.

در روز چهارم عملیات ( 12 مهر 1360 )، نیروهاى عراقى با حضور صدام حسین در قرارگاه فرماندهى به منظور باز پس گیرى بخش میانى سلسه ارتفاعات مشرف بر مندلى و جادۀ آسفالته و توسعۀ آن بر جناحین، روى ارتفاعات کهنه ریگ و امتداد جنوبى آن (سمت چپ و راست میان تنگ) به مواضع نیروهاى خودى هجوم آوردند. در محور راست میان تنگ نیروهاى خودى در برابر فشارهاى سنگین دشمن مقاومت کردند، حتى در برخى معابر توانستند عراقى ها را دور بزنند و عده اى از آنان را اسیر کنند. در این درگیرى ها ده ها تن از افراد دشمن کشته یا زخمى شدند. در سمت چپ نیز، نیروهاى عراقى در برخى مناطق تا داخل مواضع خودى نفوذ کرده بودند و درگیرى میان دو طرف با پرتاپ نارنجک ادامه داشت، اما سرانجام، مقاومت نیروهاى تیپ 31 عاشورا و نیروهاى تیپ 4 لشکر 81 زرهى، دشمن را ناچار به عقب نشینى کرد. در این محور نیز تلفات سنگینى به نیروهاى دشمن وارد شد. نیروى هوایى عراق نیز در این روز فعالیت گسترده اى داشت و بارها مناطق خودى را بمب باران کرد که بر اثر آن 23 تن از افراد خودى شهید و بیش از 32 تن نیز زخمى شدند. در روز ششم عملیات (14 مهر 1361)، نیروهاى تیپ 27 حضرت رسول(ص) با اجراى عملیاتى در محور میانى براى تکمیل مواضع به دست آمده، توانستند پاسگاه استراتژیک میان تنگ در محور سان واپا را به تصرف خود در آورند. در پى این پیروزى ارتش عراق به فرماندهى صدام حسین اقدام به اجراى پاتک هاى متعدد و سنگینى کرد که با وجود بهره گیرى از تعداد فراوانى نیرو و پشتیبانى آتش توپ ها و نیروى هوایى، به دلیل هوشیارى و مقاومت نیروهاى خودى به شکست انجامید و در نتیجه دشمن با تحمل تلفات فراوان مجبور به ترک منطقۀ عملیات شد. پس از پیروزى رزمندگان اسلام در این عملیات و در تماس با ستاد فرماندهى کل عراق در اطلاعیۀ با معکوس جلوه دادن واقعیت، مدعى شد که نیروهاى عراقى مانع پیش روى نیروهاى ایرانى که قصد تصرف شهر مندلى را داشتند، شده اند. صدام حسین پس از 3 روز حضور در منطقۀ عملیاتى، با درک واقعیت هاى صحنۀ نبرد و ناامیدى از توان نیروهاى عراقى در باز پس گیرى مناطق از دست داده، به بغداد بازگشت. در هفتمین روز عملیات ( 15 مهر 1361 )، ابراهیم همت فرمانده قرارگاه ظفر، در تشریح و تحلیل وضعیت فعلى عملیات اعلام کرد که دشمن از باز پس گیرى تنگۀ سان واپا، میان تنگ، قلعه جوق، قلعه مین و واروالین کاملاً ناامید شده است، اما امکان دارد تصرف مجدد ارتفاع گسیکه (در جنوب غربى میان تنگ) را همچنان در دستور کار داشته باشد.در ادامۀ عملیات نیروهاى خودى از روزهاى 16 و 17 مهر، در چندین نقطه به نیروهاى عراقى که به طور پراکنده در دامنۀ  ارتفاعات گسیکه، کهنه ریگ، میان تنگ و سان واپا حضور داشتند، حمله و تلفات سنگینى را بر آنان وارد کردند. رزمندگان اسلام همچنین توانستند با پیش روى در محور سان واپا این منطقه را به طور کامل تصرف کنند. نیروهاى عراقى نیز در 19 و 20 مهر، براى بازپس گیرى ارتفاع 402 و سان واپا و میان تنگ حملاتى را ترتیب دادند که همگى به شکست انجامید و در نتیجه آن ها با دادن تلفات بسیار، مجبور به عقب نشینی شدند.

 

نتایج کلى عملیات

در عملیات مسلم بن عقیل علاوه بر آزادسازى 150 کیلومتر مربع از مناطق مرزى و سرکوب که از اوایل جنگ در اشغال نیروهاى عراقى بود، حدود 30 کیلومتر مربع از خاک عراق نیز در محور میانى (کومه شریف و دوله شریف) به تصرف نیروهاى خودى در آمد. همچنین دشت سومار تأمین شد و نیروهاى خودى بر شهر مندلى، تسلط دید و تیر پیدا کردند. از نیروهاى عراقى نیز حدود 4000 نفر کشته یا زخمى و 325 تن اسیر شدند. در این عملیات همچنین 25 تانک و نفربر، 3 قبضه توپ، 3 خودرو مهندسى و 20 خودرو نظامى دشمن منهدم و 12 تانک و نفربر ، 15 قبضه توپ و 30 خودرو نظامى نیز به غنیمت گرفته شد.

 

گزینش و تلخیص : فرشاد نژادخیر

 

منبع:

فصلنامه تخصصی مطالعات دفاع مقدس نگین ایران، شماره سی هشتم، 1390

1393/7/8 765 0
قسمت ارائه دهنده: پایگاه اطلاع رسانی
تویضیحات در موتور جستجو
عملیات مسلم بن عقیل پس از توقف عملیات رمضان در شرق بصره، با توجه به استحکامات قوى عراق در مناطق مرزى خوزستان و نبود راه کار عملیاتى مطمئن براى پیروزى در آن منطقه، نیروهاى خودى براى تحت فشار قرار دادن حاکمان عراق و آزادسازى بخش هایى از سرزمین هاى اشغالى، عملیاتى را با عنوان "مسلم بن عقیل" طرح ریزى کردند تا ضمن تفوق تبلیغاتى و سیاسى برعراق، ابتکار عملیاتى را نیز به دست آورند.
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015