• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.

توپخانه در سد  و تثبیت متجاوز (15)


تلاش دشمن در منطقۀ صالح‌آباد نیز در ساعات اولیۀ روز دوم مهرماه شدیدتر شد و گروه رزمی217 اعزامی از تیپ1 لشکر81 زرهی به این منطقه، در محور صالح‌آباد- سرنی- میمک با دشمن درگیر شد؛ بنابراین نیروهای عراقی فقط به تحکیم مواضع در مناطق اشغالی و بعضی تلاش¬های فرعی براي اشغال سایر پاسگاه¬های مرزی پرداختند.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

 

بخش دوم: روند کلی رویدادها و روزشمار اقدامات توپخانه در منطقۀ عملیاتی غرب

نویسنده: سرتیپ‌دوم توپخانه ستاد محمد نجفی‌راشد

پیشگفتار

این نوشته تلفیقی از مطالب مندرج در کتاب «ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس»، جلد پنجم، نبردهای غرب کشور، تألیف سرهنگ ستاد سید یعقوب حسینی و سرتیپ‌دوم محمد جوادی‌پور و مدرک «وقایع روزشمار جنگ لشکر81 زرهی در شش ماهۀ دوم سال1359» از انتشارات هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیادشیرازی است که توسط نویسنده انتخاب و با استفاده از سایر اطلاعات موجود تنظیم و تکمیل شده است.

انگیزۀ نویسنده از تهیۀ این مقاله، به‌ظن قوی، احتمال دسترسی مؤلف کتاب به اسناد به‌روز و دست اول از تاریخ جنگ تحمیلی و همچنین مستند بودن وقایع روزشمار یاد شده بر پایۀ گزارش­های اثناي جنگ بوده است. یکی دیگر از انگیزۀ تهیه کننده، شرح وقایع به‌صورت روزانه در دو ماه آغازین جنگ بوده که گویای غافل‌گیری اولیۀ رزمندگان ايران و سپس تلاش در ایجاد تعادل روحی و روانی و سرانجام، وارد کردن ضربات پی‌درپی برای جلوگیری از پیشروی بیشتر دشمن متجاوز و وادار کردن او به اشغال مواضع نامناسب بوده است؛ تا بتوان با تمرکز نیرو، در آینده‌ای نزدیک، دشمن را از خاک پاک سرزمین ایران اسلامی بیرون راند و سپس اقدام به تنبیه متجاوز در سرزمین خود كرد.

در انتخاب مطالب سعی شده است موارد مربوط با پشتیبانی آتش لحاظ شود؛ کما اینکه وقایع روزشمار صرفاً به توپخانه، اعم از صحرایی و پدافند هوایی، اختصاص یافته است.

 مقدمه[1]

هنگامی که اختلافات سیاسی حکومت عراق با دولت جمهوری اسلامی ایران شدت گرفت و به مرحلۀ برخوردهای نظامی نزدیک شد، مسئولان عراقی تنها دلیل اساسی خود را برای آغاز جنگ، بازپس گرفتن مناطق مورد اختلاف در میمک و زینل‌کش عنوان کردند. با این بهانه که برابر قرارداد الجزایر، ایران به کلیۀ خواسته‌های خود در شط‌العرب (اروندرود) رسیده، ولی عراقی­ها به خواسته‌های خود در مرز زمینی نرسیده‌اند. بنابراین رئیس‌جمهور عراق رسماً اعلام کرد که مناطق یاد شده را به زور و قدرت نظامی از ایران خواهد گرفت و در راستای تحقق این امر، بدون ارجاع مسئله به مراجع داراي صلاحيت بین‌المللی که در قرارداد 1975 به‌وضوح به آن اشاره شده است، تجاوز به خاک جمهوری اسلامی ایران را با مقدمه‌چینی‌های متعدد آغاز کرد.

در شانزدهم شهریور 1359 نیروهای نظامی عراق، زینل‌کش را مورد حمله قرار دادند و چند پاسگاه مرزی را منهدم كردند. در مهران نیز نیروهای عراقی وارد عمل شدند و پاسگاه رضاآباد را اشغال کردند. دولت عراق در 19 شهریورماه طی یک بیانیۀ رسمی اعلام کرد که از خاک ایران، منطقه‌ای به عرض25 کیلومتر و عمق5 کیلومتر در منطقۀ زینل‌کش را اشغال کرده است.

صدام حسین در 25 شهریور تصمیم نهایی خود برای تجاوز سراسری و همه‌جانبه به قلمرو ایران اسلامی را گرفت و طی یک سخنرانی رسمی، قرارداد 1975 الجزایر را که خود امضا کنندۀ اصلی آن بود، پاره و آن را ملغی شده اعلام کرد. سرانجام نیز در 31 شهریور 1359 دستور داد ارتش عراق تهاجم عمومی و سراسری خود را به سرزمین مقدس ایران اسلامی آغاز کند.

وضعیت زمین منطقۀ عملیات (به نقشۀ شماره1، نقشۀ عمومی غرب کشور مراجعه شود.)

منطقۀ میانی مرز ایران و عراق از حوالی جنوب مهران شروع می‌شود و تا حوالی باویسی امتداد می‌یابد. در بخش ایران کلاً ارتفاعات بسیار سختی در تمامی منطقه، به‌استثنای دشت­های مهران و ذهاب وجود دارند و در بخش عراق قسمت جلگه‌ای بین‌النهرین واقع است که تا شمال شهر مندلی ادامه می‌يابد و از آن به بعد، دامنۀ ارتفاعات از مناطق ایرانی به داخل عراق به سمت غرب گسترش دارد؛ به‌نحوی که از حوالی منطقۀ نفت‌خانۀ عراق به سمت شمال، آن کشور نیز دارای تپه‌ماهورهایی است که به‌ترتیب بر ارتفاع آنها افزوده می‌شود، تا اینکه در حوالی باویسی به سمت شمال، ارتفاعات مرزی در دو کشور ایران و عراق شکل مشابهی می‌یابند.

منطقۀ مرزی استان ایلام از رودخانۀ دویرج، در شرق موسیان و دهلران، شروع می‌شود و تا رودخانۀ تلخاب، در جنوب سومار امتداد می‌یابد. وضعیت و شکل طبیعی زمین در این منطقۀ مرزی به دو قسمت کاملاً متمایز تقسیم می‌شود: در بخش جنوبی، شکل زمین در خاک ایران و عراق صاف و تا حدودی مشابه استان خوزستان است؛ اما در بخش شمالی که از دشت مهران شروع می‌شود و تا جنوب سومار ادامه می‌یابد، شکل و خصوصیات طبیعی زمین در خاک ایران، کوهستانی و در خاک عراق به‌صورت دشت است.

اگرچه منطقۀ بخش دوم (از مهران تا جنوب سومار) در جنگ تحمیلی جزیی از صحنۀ عملیات غرب بود، ولی به‌علت طولانی بودن عرض جبهه و کوهستانی و سخت‌گذر بودن منطقۀ عملیات در خاک ایران، خود یک جبهۀ مستقلی را تشکیل می‌داد. طول خط مرز در این قسمت، از رودخانۀ چنگوله تا رودخانۀ تلخاب در شمال، حدود 150 کیلومتر است.

 

نقشۀ شمارۀ 1- نقشۀ عمومی غرب کشور

 

استعداد و گسترش نیروهای عراقی در آغاز جنگ در منطقۀ عملیاتی غرب

 بر مبنای اسناد موجود، در آغاز جنگ تحمیلی، لشکرهای 2، 4، 7، و 8 پیاده و 6 و 12 زرهی ارتش عراق و چندین تیپ مستقل احتیاط و گارد مرزی که در تقویت لشکرهای یاد شده بودند، در صحنۀ عملیات غرب (استان­های ایلام، کرمانشاه، کردستان و آذربایجان‌غربی) وارد نبرد شدند و بقیۀ لشکرهای عراقی شامل سه لشکر زرهی، دو لشکر مکانیزه و یک لشکر پیاده در منطقۀ عملیاتی جنوب (استان خوزستان) تهاجم خود را آغاز کردند. هر لشکر پیادۀ عراقی عموماً شامل 11 گردان پیاده، یک گردان تانک، یک گردان شناسایی، چند گروهان کماندو، سه تا پنج گردان توپخانۀ صحرایی و دو گردان توپخانۀ پدافند هوایی و گردان­های دیگر پشتیبانی رزمی و خدمات رزمی بود. لشکرهای پیاده کوهستانی عراق نیز کم و بیش همین سازمان را داشتند.

لشکر 6 زرهی عراق شامل تیپ‌هاي 16 و 30 زرهی و 25 مکانیزه بود که مانند سایر لشکرهای زرهی عراق دارای هفت گردان تانک، پنج گردان مکانیزه، یک گردان شناسایی و شش گردان توپخانۀ صحرایی، یک گردان توپخانۀ پدافند هوایی، یک گردان ضد تانک و یک گردان موشکی و سایر یگان‌های پشتیبانی رزمی و خدمات رزمی بود. لشکر12 زرهی نیز کم و بیش دارای همین سازمان بود.

 

استعداد و گسترش نیروهای جمهوری اسلامی ایران در منطقۀ عملیاتی غرب، قبل از حملۀ سراسری عراق

منطقۀ گسترش عناصر لشکر81 زرهی از باویسی در شمال تا سومار در جنوب بیش از 250 کیلومتر بود؛ در ضمن، چون قبل از آغاز جنگ تحمیلی تمام عناصر تیپ84 پیاده به منطقۀ ایلام تغییر مکان نیافته بودند، عملاً مسئولیت منطقۀ مرزی ایلام نیز به عهدۀ لشکر81 زرهی واگذار شده بود؛ درنتیجه، عرض منطقۀ مسئولیت این لشکر به بیش از 500 کیلومتر افزایش یافته بود. البته باید توجه داشت که علاوه‌بر عناصر نیروی زمینی، یگان‌هایی از ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز در این منطقه به‌صورت کاملاً فعال حضور داشتند؛ ولی درمجموع، استعداد رزمی آنها در آغاز جنگ، برای شرکت در یک عملیات منظم، علیه نیروهای سازمان یافته و مجهز عراق، قابل‌ملاحظه نبود.

1- از مدت­ها قبل از آغاز جنگ؛ یعنی حدود بهار سال 1358، به‌علت ناآرامی­های داخلی که در منطقۀ کردستان و آذربایجان‌غربی ایجاد شد، عناصر لشکر81 زرهی که قوی‌ترین لشکر ایران در منطقۀ غرب بود، به‌تدریج در مسئلۀ آرام‌سازی داخلی مناطق کردنشین درگیر شد و تیپ2 زرهی این لشکر که در شهر کرمانشاه (حاجی‌آباد بیستون) استقرار پادگانی داشت، به‌صورت دسته، گروهان و گردان به مناطق ناآرام اعزام شد؛ به‌نحوی‌که در آغاز جنگ، این تیپ عملاً تشکّل سازمانی برای وارد شدن در یک جنگ منظم را نداشت.

2- عملیات ضدانقلابیون داخلی، توأم با پشتیبانی رژیم عراق و تحرکات تهدیدآمیز نیروهای نظامی عراق در مرزهای بین دو کشور، سبب شد که به‌تدریج عناصر تیپ3 زرهی لشکر، مستقر در سرپل‌ذهاب، به مناطق مرزی از باویسی تا قصرشیرین اعزام شوند و در تقویت پاسگاه­های ژاندارمری قرار گیرند.

3- عناصر تیپ1 زرهی مستقر در پادگان اسلام‌آباد نیز، در منطقۀ مرزی از قصرشیرین تا صالح‌آباد ایلام گسترش یافتند؛ حتی گردان سوارزرهی لشکر هم به‌صورت گروهانی، تجزیه شده و در حوالی نفت‌شهر مستقر شد. بنابراین عناصر لشکر81 زرهی کرمانشاه، در اوایل تابستان 1359 از روانسر و کامیاران در استان کردستان تا صالح‌آباد و میمک در استان ایلام، به‌صورت دسته، گروهان و حداکثر گروه رزمی گردانی گسترش یافتند و همین عناصر ضعیف نیز خود بین پاسگاه‌های مرزی ژاندارمری تقسیم شدند؛ به‌طوری‌ که در مجاورت هر پاسگاه، یک یا دو دستگاه تانک و به همین نسبت، نفربر زرهی و توپ یا هویتزر توپخانۀ صحرایی مستقر شد. درنتیجه، در شروع جنگ تحمیلی لشکر81  از صورت یک لشکر زرهی متشکّل خارج شده بود و به حالت پدافند از نقاط اتکا، آن‌هم در مقابل نیروهای سازمان یافتۀ عناصر یک لشکر زرهی و یک لشکر پیادۀ دشمن، درآمده بود.

به‌طور خلاصه، باتوجه به درگیری­های داخلی و تصادم‌های مرزی، نحوۀ گسترش یگان‌های لشکر81 زرهی در فروردین 1359 به شرح زیر بود:

الف- تیپ1 زرهی: یک دستۀ مکانیزه در باویسی- یک گروه رزمی تانک در خِر ناصرخان (جنوب قصرشیرین)- یک گروهان تقویت شده در کلانتر (شمال قصرشیرین)- یک گروه رزمی در سومار- یک گروه رزمی در صالح‌آباد ایلام- یک گروه رزمی به‌عنوان احتیاط در سرچله واقع در جنوب گردنۀ قلاجه- یک گردان مکانیزه(-) در تأمین داخلی محور اسلام‌آباد، سرپل‌ذهاب و بیونیج- یک گروهان پیاده در کهنه‌ریگ- یک گروه رزمی در چم‌ امام‌حسن واقع در محور گیلانغرب (بعد از سقوط زینل‌کش این گروه رزمی نیز به منطقۀ خِر ناصرخان منتقل شد.)

ب- تیپ2 زرهی: عناصر این تیپ به منطقۀ کردستان اعزام شده و درگیر مأموریت پدافند داخلی بودند و فقط گردان285 تانک این تیپ در کرمانشاه باقی مانده بود که بعد از شروع جنگ به محور گیلانغرب اعزام شد.

پ- تیپ3 زرهی: تمام عناصر این تیپ در منطقۀ مرزی باویسی تا قصرشیرین و نفت‌شهر گسترش یافته بودند و گردان سوارزرهی نیز در نفت‌شهر مستقر بود.

اولین یگان رزمی تقویتی که از مناطق داخلی به استان کرمانشاه اعزام شد، گردان 163 پیاده از لشکر77 خراسان بود. در30 شهریورماه نیز گردان 110 پیاده از لشکر77 وارد کرمانشاه شد و در گردنۀ پاطاق مستقر شد.

محل گسترش عناصر تیپ84 مستقل، قبل از آغاز جنگ تحمیلی عبارت بود از:

یک گردان پیاده در پاوه، یک گردان پیادۀ تقویت شده و یک آتشبار 155م‌م در مهران، سایر یگان‌ها در خرم‌آباد.

 

جدول مقایسۀ استعداد رزمی نیروهای ایران و عراق در آغاز جنگ تحمیلی در صحنۀ عملیات غرب

نوع یگان

تعداد (در منطقۀ ایلام و کرمانشاه)

نیروهای ایرانی

نیروهای عراقی

قرارگاه سپاه

1(قرارگاه عملیاتی)

1

قرارگاه لشکر

1

3

قرارگاه تیپ لشکری

3

9

قرارگاه تیپ مستقل

1

حداقل3

گردان پیاده

12

20

گردان مکانیزه

5

10

گردان تانک

6

16

گردان شناسایی

1

3

گردان توپخانۀ صحرایی

7

20

گردان توپخانۀ پدافند هوایی

2

5

گردان موشکی ضد تانک

-

2

گردان مهندسی رزمی

1

3

عناصر ژاندارمری

یک ناحیه

گارد مرزی

نیروهای مردمی

سپاه پاسداران

جیش‌الشعبی

گروهان کماندو

-

28

 

توضیح: استعداد دشمن بر مبنای اطلاعات موجود برآورد شده و امکان وجود اختلاف با واقعیت متصور است.

 

نبرد در منطقۀ مرزی ایلام، قبل و بعد از تهاجم سراسری ارتش عراق

نیروهای متجاوز ارتش عراق در منطقۀ مرزی غرب ایلام در 19 شهریور 1359 موفق شدند پاسگاه­های مرزی هلاله و نی‌خزر را در غرب ارتفاعات میمک اشغال کنند و سایر پاسگاه‌های مرزی در این منطقه را مورد تهدید جدی قرار دهند.

اولین شهری که به اشغال نیروهای متجاوز عراق درآمد، شهر مرزی مهران بود که در مدت کمتر از 48 ساعت بعد از آغاز تهاجم عمومی ارتش عراق، سقوط کرد. جریان نبرد به این نحو بود که متجاوزان عراقی در دو محور عمومی بدره- زرباطیه- مهران و ترساق- میمک- سرنی- صالح‌آباد به طرف دو هدف اصلی این منطقه که مهران و صالح‌آباد بود، تهاجم خود را آغاز کردند. نیروهای عراقی که شامل یک لشکر پیاده، تقویت شده با یک تیپ زرهی بود، تلاش اصلی خود را برای تصرف مهران گذاشتند، در حالی که در این محور گردان182 پیاده از تیپ84 پیاده، تقویت شده با یک گروهان سوارزرهی و یک گروهان(-) تانک و یک آتشبار توپخانۀ 105م‌م  مستقر بود که یک آتشبار 130م‌م از گردان 399 توپخانۀ گروه55 توپخانه آتش آن را تقویت می‌کرد. رزمندگان مدافع به‌علت کمبود توان رزمی نتوانستند بیش از 48 ساعت مقاومت کنند؛ بنابراین مجبور به عقب‌نشینی به موضع بعدی، واقع در کنار رودخانۀ چنگوله شدند.

تلاش دشمن در منطقۀ صالح‌آباد نیز در ساعات اولیۀ روز دوم مهرماه شدیدتر شد و گروه رزمی217 اعزامی از تیپ1 لشکر81 زرهی به این منطقه، در محور صالح‌آباد- سرنی- میمک با دشمن درگیر شد؛ بنابراین نیروهای عراقی فقط به تحکیم مواضع در مناطق اشغالی و بعضی تلاش­های فرعی براي اشغال سایر پاسگاه­های مرزی پرداختند.

بعد از ایجاد حالت دفاعی بین نیروهای طرفین در منطقۀ مهران و صالح‌آباد، برای مدتی حوادث مهمی در این جبهۀ نبرد رخ نداد. اغلب اقدامات طرفین در این منطقه، به تلاش دشمن در جهت انهدام پاسگاه­های مرزی ایران و مجاهدت­های رزمندگان اسلام در راستای پدافند از پاسگاه­ها و اجرای عملیات محدود، ازجمله نفوذ به خطوط پدافندی دشمن و وارد آوردن تلفات و ضایعات به نفرات و تجهیزات آنها خلاصه می‌شد.

اوایل آذر 1359 منطقۀ نبرد مهران به حالت رکود کامل درآمد و نیروهای طرفین اساس عملیات خود را بر تحکیم مواضع پدافندی قرار دادند. نبرد به‌صورت تبادل آتش و گاهی اعزام واحدهای گشتی رزمی و شناسایی و عملیات  نفوذ، کمین و دستبرد درآمد. این وضعیت، به‌جز اجرای عملیات­های کوچک، شبیه عملیات پاسگاه سنگی که در تاریخ 2 مهرماه در دشت لیک و تنگ بینا اجرا شد، در غرب صالح‌آباد و منطقۀ میمک تا 19 دی 1359 و در منطقۀ مهران تا مرداد 1362 ادامه یافت.

 

منبع: توپخانه در سد و تثبیت متجاوز، نجفی راشد و هکاران، محمد، 1396، ایران سبز، تهران

 

 


1- ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس (جلد پنجم- نبردهای غرب کشور)، (1361- 1359)، سرهنگ بازنشستۀ ستاد سید یعقوب حسینی و سرتیپ‌دوم بازنشسته محمد جوادی‌پور، نشر سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، 1373.

1397/7/29 10:33:44 37 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
برای عضویت درکانال سایت هیئت معارف جنگ شهید صیاد شیرازی اینجا کلیک کنید
تویضیحات در موتور جستجو
تلاش دشمن در منطقۀ صالح‌آباد نیز در ساعات اولیۀ روز دوم مهرماه شدیدتر شد و گروه رزمی217 اعزامی از تیپ1 لشکر81 زرهی به این منطقه، در محور صالح‌آباد- سرنی- میمک با دشمن درگیر شد؛ بنابراین نیروهای عراقی فقط به تحکیم مواضع در مناطق اشغالی و بعضی تلاش¬های فرعی براي اشغال سایر پاسگاه¬های مرزی پرداختند.
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015