• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب های آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

پیمان سنتو


سازمان پیمان مرکزی (سنتو)
انقلاب اسلامی بلافاصله پس از پیروزی خود در همان ماه های اول به لحاظ ماهیت ظلم ستیزی و ضد استعماری خود، رابطه سیاسی با نظامهای ظالم از جمله رژیم صهیونیستی و رژیم نژاد پرست آفریقای جنوبی را قطع و پیمانهای حافظ منافع نظامهای سلطه از جمله پیمان استعماری سنتو را ترد نمود و با خروج از این پیمان زمینه انحلال آن را فراهم کرد

پیمان سنتو،ارتش، دفاع مقدس،هیئت معارف جنگ شهید صیاد شیرازی

بگونه ای که با خروج کشور پاکستان از این پیمان، پیمان یاد شده عملاً در 5 فروردین سال 1358 منحل گردید. به همین مناسیت مقاله زیر که به قلم جناب آقای ابوالفضل نورائی به رشته تحریر در آمده است به علاقمندان مسائل سیاسی تقدیم می شود.  
پیشگفتار:
سازمان پیمان مرکزی (CentoCentral Treaty Organization، پیمانی میان ایران، عراق، پاکستان، انگلستان و سپس آمریکا بود که به‌منظور ممانعت از پیشروی کمونیسم به منطقه غرب آسیا (از طریق شوروی سابق)، به مثابه یک کمربند امنیتی عمل می‌کرد. پیمان مذکور که به هنگام انعقاد در سال 1955م«پیمان نظامی بغداد» خوانده می‌شد، ابتدا میان ترکیه و عراق منعقد شد و سپس دولت‌های انگلیس، پاکستان و ایران نیز بعداً به آن پیوستند.
            با کودتای عبدالکریم قاسم در عراق (1958م)، این کشور در تاریخ 24 مارس 1959 از پیمان سنتو خارج شد. با بیرون رفتن عراق از پیمان، مرکز آن از بغداد به آنکارا منتقل شد و با نظر آمریکا به پیمان مرکزی یا سنتو تغییر نام داد. عضویت ایران، ترکیه و پاکستان در پیمان سنتو کافی بود تا کمربند محاصرة شوروی را تکمیل کند و خیال غرب را از نفوذ اتحاد جماهیر شوروی راحت سازد. این در حالی بود که تعهد نظامی حاصل از این پیمان خوشایند مردم این کشورها، خصوصاً ایران نبود و از سوی گروه‌های ناراضی در کشور بارها به انتقاد گرفته شد. تأمین منافع غرب از این پیمان، خصوصاً منافع امپریالیسم آمریکا موجب شد پیمان مذکور تا سال 1979م (1358ش) به حیات خود ادامه دهد. سرانجام در این سال، به دنبال پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی در ایران،‌ از آنجا که سیاست مستقل ملی و استقلال سیاست خارجی ایران انقلابی ایجاب می‌کرد، از پیمان سنتو خارج شد و این خروج را رسماً اعلام کرد. با خروج ایران از پیمان، بلافاصله پاکستان نیز از آن خارج شد و با خروج این دو کشور، پیمان سنتو رسماً منحل گردید. (5/1/1358)
 
تاریخچه سِنتو
            جنگ دوم جهانی برای کشور ایران خسارت‌ها و لطمه‌های فراوانی به همراه داشت. با وجود اعلام بی‌طرفی از سوی ایران در نخستین روزهای جنگ، قدرت‌های بزرگ درگیر در جنگ (متفقین)، یعنی انگلیس و شوروی به بهانه‌های واهی، از جمله همکاری ایران با آلمان نازی، موجبات حمله به ایران را فراهم کردند. سرانجام در سپیده دم دوشنبه سوم شهریور 1320 نیروهای انگلیسی از جنوب و نیروهای شوروی از شمال، خاک کشورمان را به اشغال خود درآوردند. در حقیقت اشغال ایران به منظور رساندن کمک‌های کشورهای متفق به اتحاد جماهیر شوروی صورت گرفت که در جهت تقویت ارتش سرخ بود. چندی بعد، در آذر سال 1321 متفقین عنوان «پل پیروزی» را به ایران دادند و متعهد شدند حداکثر شش ماه پس از پایان جنگ خاک کشورمان را ترک کنند. حالا آمریکا نیز به ایران وارد شده بود.
            با پایان یافتن جنگ در 1945 م(1324ش)، به‌ رغم بیرون رفتن نیروهای انگلیس و آمریکا از خاک ایران، شوروی همچنان در ایران ماند و در عین حال به تحریک عوامل داخلی خود مثل حزب توده و احزاب دمکرات آذربایجان و کردستان علیه حکومت ضعیف مرکزی ایران پرداخت. هرچند که مدتی بعد طی حوادثی و تحت فشار آمریکا، شوروی ناگزیر از خروج از ایران شد،‌ ولی همواره اشغال ایران و یا تجزیه بخشی از آن، اهداف فرمانروایان روسیه شوروی را تشکیل می‌داد که هدف نهایی آن دسترسی به آب‌های گرم بود.
            از آنجا که موقعیت راهبردی و جغرافیای سیاسی (ژئو پلیتیک) ایران با وجود منابع عظیم نفت و گاز برای غرب اهمیت حیاتی داشت، لازم بود که ایران به جمع متحدان غربی پیوسته و شوروی فرصتی برای پیاده کردن اهدافش در این کشور پیدا نکند.
            پیمان نظامی بغداد که در پنجم اسفند 1334 برابر با 24 فوریه 1955 میان ترکیه و عراق در بغداد منعقد شده بود، زمینه را برای پیوستن ایران به جمع متحدان غربی فراهم ساخت. سرانجام دولت‌های انگلیس (15 فروردین 1335-4 آوریل 1955)، پاکستان (یکم مهر1335-23 سپتامبر 1955) و ایران (12 آبان 1335-3 نوامبر 1955) نیز به پیمان بغداد پیوستند.
            با وجود اعلام پیمان بغداد از سوی پایه‌گذاران آن به‌عنوان یک معاهده نظامی به‌منظور جلوگیری از نفوذ کمونیسم، پیدا بود که هدف واقعی این پیمان حفظ منافع استعماری دراز مدت غرب، خصوصاً آمریکا و انگلیس در منطقه است؛ چرا که پس از جنگ، آرام آرام دوستان متفّق زمان جنگ، در برابر هم صف‌آرایی می‌کردند و بلوک شرق و غرب به وجود آمده و جنگ سرد آغاز شده بود. طبیعی بود که در چنان شرایطی، هر یک از دو بلوک، به دنبال منافع خویش بوده و آنچه اصلاً مهم نبود، منافع کشورهای ضعیفی همچون ایران آن روزگار بود.
            کوتاه سخن اینکه در روزهای 28 و 29 ژوئیه 1958 (7 و 8 تیر 1337) شورای وزیران پیمان بغداد جلسات خود را در لندن تشکیل داد و اهداف پیمان در این جلسات برشمرده شد و مورد تأیید اعضا قرار گرفت. در این جلسات ایالات متحده آمریکا نیز به‌عنوان ناظر شرکت کرد و قول همکاری‌های گسترده‌ای داد. طولی نکشید که با کودتای عبدالکریم قاسم در عراق، عمر کوتاه پیمان بغداد به سر آمد(1958م).
با فروپاشی حکومت پادشاهی عراق و اعلام جمهوری در این کشور، در 24 مارس 1959، حکومت متمایل به شوروی در عراق، خروج رسمی کشورش را از پیمان بغداد اعلام کرد.
اما منافعی که این پیمان برای غرب دربر داشت، چیزی نبود که با خروج یک کشور از پیمان، بتوان آن را نادیده گرفت. چیزی نگذشت که مرکز پیمان از بغداد به آنکارا منتقل شد و نامش به «پیمان مرکزی» یا «سنتو Cento» تغییر یافت. از این پس اتحاد سه جانبه ترکیه، ایران و پاکستان، با کمک آمریکا و در جهت حفظ منافع غرب شکل تازه‌ای پیدا کرده و به عبارتی سنتو خلاء موجود میان سیتو Seato1 و ناتو Nato2 را پر می‌کرد.
حال دیگر کمربند محاصرة غرب به دور اتحاد شوروی سابق تکمیل شده و کاملاً این کشور را در محدودیت قرار می‌داد.
            اساساً عضویت هر کشور در پیمان‌ها و جهت‌گیری های نظامی، خصوصاً در سال‌های جنگ سرد، مسئولیت و تعهداتی را برای آن کشور به همراه داشت؛ چیزی که موجب خشم و نفرت مردم می‌شد، چرا که مردم نمی‌خواستند با عضویت کشورشان در اتحادیه‌های نظامی، منابع و استقلالشان در اختیار بیگانگان قرار گیرد. در ایران نیز مردم و روحانیت با انتشار اعلامیه‌ها و بیانیه‌ها و برپایی مجالس گوناگون، اعتراض خود را از عضویت کشور در چنین پیمانی نشان دادند.
            پیمان سنتو، همان‌طور که پیشتر گفته شد، دربر دارندة منافع غرب و خصوصاً آمریکا و انگلیس بود. آیین‌نامه این پیمان که مبتنی بر خواست و نظریات آمریکا تدوین گردیده بود، شامل همکاری‌های اقتصادی،‌سیاسی،‌نظامی و اطلاعاتی می‌شد. یکی از موارد این آیین‌نامه لزوم تشکیل کمیته‌ای به نام «کمیته مبارزه با خرابکاری» بود که در حقیقت دستورالعملی برای سرکوب هر حرکت ضد استعماری به شمار می‌رفت.
            گفته شد که عضویت ایران در پیمان سنتو، خصوصاً‌ بعد از مبارزة ملّی با انگلیس بر سر ملّی شدن صنعت نفت، چندان خوشایند مردم نبود و روحانیت و آزادی‌خواهان آن را مورد نکوهش قرار دادند. از سوی دیگر جان فاستر دالاس، وزیر امور خارجه وقت آمریکا و دوست قدیمی حسین علا (نخست وزیر ایران)، در یک دیدار رسمی از ایران، از الحاق این کشور به پیمان بغداد ابراز خوشوقتی کرد و علا نیز متذکر شد که حضور دولت آمریکا در این پیمان و دوستی با آمریکا،‌ ایران را از خطر کمونیسم حفظ خواهد کرد. اما دولت آمریکا بنابه دلایلی از عضویت در پیمان خودداری و تنها به شرکت در کمیته‌های نظامی اکتفا کرد.
تشکیلات پیمان مرکزی
            چنان که گفته شد،‌ سازمان مرکزی (سنتو)، سازمان دفاعی دسته جمعی کشورهای ترکیه، ایران، پاکستان و انگلستان بود که امنیت مشترک منطقه را در مقابل گسترش کمونیسم بر عهده داشت. آمریکا با دادن بودجه‌ای برابر دولت انگلیس،‌ بدون عضویت،‌ بر اغلب کمیته‌ها نظارت می‌کرد.
این سازمان شامل شورای مرکزی بود که سالی یک‌بار در پایتخت یکی از کشورهای عضو، به ریاست نخست وزیر یا وزیر امور خارجه کشور متبوع برگزار می‌شد و به امور مختلف این پیمان رسیدگی می‌کرد. البته این شورا دارای شورای معاونین، متشکل از سفرای کشورهای عضو در ترکیه نیز بود که هر دو هفته یک‌بار در مرکز دبیرخانه سنتو در آنکارا و با حضور سفیر کبیر آمریکا و انگلیس تشکیل می‌شد.
شورای عالی یا شورای مرکزی از شش کمیته اصلی: نظامی،‌ اقتصادی، بهداشت، کشاورزی،‌ضد خرابکاری و روابط تشکیل می‌شد و هدف همه این کمیته‌ها تقویت بخش نظامی و تسهیل فعالیت‌ آن بود. دبیرخانه‌ای نیز وجود داشت که وظیفه حفظ ارتباط با سایر سازمان‌های بین‌المللی را بر عهده داشت و این منصب (ریاست دبیرخانه) تنها در انحصار ایران بود.
با این تشکیلات،‌ انگلستان و آمریکا کلیه فعالیت‌های حیاتی منطقه را در دست گرفته بودند و بر حوزۀ وسیعی از خاورمیانه نظارت می‌کردند.
            از دیگر اهداف عمدۀ آمریکا و غرب از انعقاد پیمان سنتو و پشتیبانی همه جانبه از آن، این بود که پیمان مذکور این امکان را فراهم می‌کرد که آمریکا و غرب چاه‌های نفت منطقه و گذرگاه‌های دریایی حیاتی مثل تنگه هرمز را تحت کنترل خود داشته باشند. همچنین راه‌های زمینی از جمله مسیر ایران- ترکیه- اروپا نیز در اختیارشان قرار گرفته و نهایت بهره‌برداری را از آن می‌کردند.
در یک اقدام، آمریکا و انگلیس کمک‌های نقدی و غیر نقدی نسبتاً زیادی به کشورهای عضو پیمان کردند. آمریکا اسلحه و وام در اختیارشان گذاشت و انگلیس آمادگی خود را برای تجهیز کشورهای عضو پیمان به انرژی اتمی و تجربیات علمی و فنی برای اجرای طرح‌های انرژی اتمی و استفاده صلح‌آمیز از آن را اعلام کرد.
در مقابل این کمک‌ها،‌ انگلیس و آمریکا توانستند شبکه پایگاه‌های نظامی خود را در خاورمیانه گسترش دهند. پایگاه‌های دریایی‌ای که در اختیار پیمان قرار گرفت عبارت بودند از: حلجوک، استانبول، ازمیر و اسکندرون در ترکیه، کراچی، شیدا و جونج در پاکستان، خرمشهر و پهلوی (انزلی) در ایران، بصره در عراق،‌ فاما کوستا در قبرس و بندر عدن در یمن.
آمریکا و انگلیس برای گسترش نفوذ خود در این پایگاه‌ها، تلاش کردند به هر نحو ممکن به دولت‌های عضو پیمان روی خوش نشان دهند. حتی کوشیدند تا سایر کشورهای عربی، مانند سوریه، لبنان، مصر و اردن را به عضویت در این پیمان تشویق کنند، ولی با توجه به متشنج بودن اوضاع بین‌المللی در دهه پنجاه میلادی و تجاوز غرب به مصر (کانال سوئز)، کشورهای عربی با عضویت در این پیمان سخت به مخالفت برخاستند.
در لبنان و اردن،‌ به خاطر این موضوع قیام عمومی روی داد و در 1958 کشمکش‌های داخل لبنان که برخاسته از همین موضوع بود، باعث بروز یک جنگ داخلی شد.
 
تغییر در سامانه دفاعی
            از آنجا که در نخستین جلسات شورای پیمان سنتو چنین نهاده شد که تجهیزات و جنگ‌افزار کشورهای عضو پیمان یکسان و یک نوع باشد، دگرگونی همه جانبه و عمیقی در ارتش ایران به‌وجود آمد و سازمان نوینی تحت نظر و مشورت مستشاران نظامی آمریکا پی‌ریزی ‌گردید.
تشکیلات ارتش ایران تغییر کرد و پنج سپاه به جای لشکرهای سابق ایجاد شد؛ به این نحو که به جای ستاد ارتش،‌ هر نیرو دارای یک ستاد شد و یک ستاد کل یا ستاد فرماندهی (ستاد بزرگ ارتشتاران) به وجود آمد. تمام کشورهای عضو پیمان موظّف شدند که در ارتش جدید خود از جنگ‌افزار و تسلیحات و مهمات آمریکایی استفاده کنند!!
دولت آمریکا به منظور رسیدن به هدف آمریکایی کردن ارتش ایران و دیگر اعضا، طی چند دوره، کمک‌های بلاعوض و وام‌های با بهرة زیاد در اختیار ایران قرار داد.
            به این ترتیب، در اول شهریور 1334، ستاد ارتش ایران با سازمان جدیدی که الهام گرفته از سازمان نظامی ارتش آمریکا بود، آغاز به کار کرد، سپهبد عبدالله هدایت، رئیس ستاد ارتش شد و سرلشکر هدایت گیلان شاه به ریاست ستاد نیروی هوایی منصوب گردید. همچنین سرلشکر میرجلالی، معاون ستاد ارتش و سرلشکر احمد وثوق نیز به سمت وزیر جنگ منصوب شد.
در پانزدهم همان ماه،‌اداره‌ای در ستاد ارتش تشکیل شد که نامش را «اداره اطلاعات» گذاشتند. این اداره همه روزه اخبار محرمانه نیروهای سه‌گانه را جمع‌آوری و تسلیم رئیس ستاد می‌کرد.
به دنبال این تغییرات، آمریکا در دوم تیر 1335، چهار فروند هواپیمای جت و در 30 تیر همان سال 30 عراده توپ 90 میلی متری از محل کمک‌های نظامی آن کشور در اختیار ایران گذاشت و به سایر اعضای پیمان سنتو نیز وعده ارسال کمک‌های نظامی داد.
 
ماهیت پیمان سِنتو
            هرچند این پیمان در ظاهر یک پیمان دفاعی مشترک بین کشورهای خاورمیانه بود،‌ ولی در حقیقت در جهت اهداف استعماری انگلستان در خاورمیانه عمل می‌کرد،‌ به‌طوری که خط دفاعی ایران در مقابل تهاجم احتمالی شوروی، مانند تقسیم‌بندی سال‌های 1907 و 1911 دولت‌های استعماری بود و هدف از آن، حفظ چاه‌ها و ذخائر نفتی خاورمیانه و ایران بود که می‌بایست در تسلط انگلیس و آمریکا قرار داشته باشد. بنابراین آنچه در آن اصلاً لحاظ نشده بود، حفظ استقلال و ضمانت تمامیت ارضی ایران بود.
            فریدون سنجر، از اعضای وزارت امور خارجه آن روزگار و یکی از نمایندگان ایران در پیمان سنتو، در خاطراتش می‌نویسد:
«در  همان هفته اول ورودم به ستاد نظامی پیمان بغداد، متوجه شدم که این پیمان قبل از هر چیز، یک سازمان سیاسی تبلیغاتی است و کارش بیشتر تشکیل کنفرانس‌ها و شوراهای ماهیانه و شش ماهه و سالیانه، با عملکرد و تفصیلات و برگزاری مهمانی‌های شبانه و کوکتل پارتی‌هاست. البته برای خالی نبودن عریضه یکی، دو  سه پرونده به نام طرح هم تهیه شده بود که بیشتر شامل اطلاعاتی ناقص از قدرت نظامی و گسترش نیروهای سه‌گانه شوروی بود. غیر از اینها، پرونده به درد بخوری که به‌عنوان طرح دفاعی بشود آن را روی نقشه پیاده کرد، ارائه نمی‌گردید و معلوم نبود که نیروهای عضو پیمان روی کدام خط دفاعی گسترش پیدا می‌کنند و عملیات خود را به چه ترتیب با هم هماهنگ خواهند کرد. حتی از نظر تعیین یک خط دفاعی کلی هم از ابتدا اختلافات شدید وجود داشت3
 
انحلال پیمان سِنتو
در سال 1971 (1350ش)، پیمان سنتو پس از جریان جنگ‌های هند و پاکستان و تأسیس کشور بنگلادش سست شد. البته نباید از نظر دور داشت که تبلیغات مستمر اتحاد جماهیر شوروی علیه این پیمان، در تمام سال‌های جنگ سرد بسیار کارساز بود. با خروج نیروهای انگلیسی از مناطق واقع در شرق سوئز، از جمله خلیج فارس که در آذر 1350 صورت گرفت، یک‌بار دیگر توجه همگان به پیمان سنتو جلب شد. اندکی بعد، نیکسون، رئیس جمهور وقت آمریکا اعلام کرد که از این به بعد کشورهای منطقه می‌بایست خودشان مسئولیت امنیت و دفاع از خود را بر عهده بگیرند و بدین ترتیب زوال پیمان نمایان شد.
            یک ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، در تاریخ 21 اسفند 1357، پس از 23 سال عضویت، ایران از پیمان سنتو خارج شد. به دنبال این خروج، پاکستان نیز پیمان سنتو را ترک کرد. سرانجام در پنجم فروردین 1358، با خروج این دو کشور، پیمان سنتو رسماً منحل شد و به این ترتیب به عمر یکی دیگر از پیمان‌های استعماری غرب علیه کشورهای منطقه خاتمه داده شد. پیمانی که از ابتدا تنها به منظور بازگرداندن اقتدار و توانایی از دست رفته انگلیس در جریان جنگ دوم جهانی و تسلط آمریکا و هم‌پیمانانش بر منابع غنی انرژی خاورمیانه به وجود آمده بود.
 
پی‌نوشت‌ها:
1-سازمان پیمان جنوب‌ غرب‌ آسیا.
 SEATO: Southeast Asia Treary Organization
2- سازمان پیمان آتلانتیک شمالی.
NATO: North Atlantic Treaty Organizalion
3- سنجر، فریدون، حاصل چهل سال خدمت،‌بی‌جا، بی‌تا.
 
 
منابع و مآخذ:
در تهیه و نگارش این مطلب از منابع و مآخذ زیر استفاده شده است:
1- مهدوی، هوشنگ، سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی (1357- 1300)، بی‌جا، بی‌تا، صص 141- 142.
2- ازغندی، هوشنگ، دولت دست‌نشانده، ج 1، تهران: قومس، 1376، صص 374- 375.
3- عاقلی، باقر، نخست‌وزیران ایران از مشیرالدوله تا بختیار، بی‌جا،‌ بی‌تا، صص 835- 836.
4- عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ج 3، بی‌جا، بی‌تا، ص 1378.
5- آشوری، داریوش، دانشنامه سیاسی، ج 16، تهران: نشر مروارید، 1387، ص 89.

 

 

1392/1/10 992 0
قسمت ارائه دهنده: پایگاه اطلاع رسانی
برای عضویت درکانال سایت هیئت معارف جنگ شهید صیاد شیرازی اینجا کلیک کنید
تویضیحات در موتور جستجو
پیمان سنتو،ارتش، دفاع مقدس،هیئت معارف جنگ شهید صیاد شیرازی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتمایی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015